Suy dinh dưỡng trong thai kỳ: Đánh giá, xử trí và kết cục tại các khu vực hạn chế nguồn lực

TÓM TẮT

Tầm quan trọng của dinh dưỡng đầy đủ – Việc đảm bảo cung cấp đầy đủ dưỡng chất cho người mẹ là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy sự phát triển tối ưu của thai nhi, đồng thời mang lại kết quả thuận lợi cho cả mẹ và con. Suy dinh dưỡng trong thai kỳ có thể dẫn đến hạn chế tăng trưởng thai nhi, sinh non và trẻ nhẹ cân. (Xem thêm mục ‘Hậu quả của suy dinh dưỡng ở người mẹ’ ở dưới.)

Chẩn đoán suy dinh dưỡng – Suy dinh dưỡng trong thai kỳ được chẩn đoán dựa trên các tiêu chí sau:

• Chu vi vòng cánh tay trên (MUAC) < 23 cm.
• Chỉ số khối cơ thể (BMI) < 18,5 kg/m².
• Và/hoặc mức tăng cân trong thai kỳ < 230 g/tuần.

(Xem thêm mục ‘Chẩn đoán suy dinh dưỡng qua nhân trắc học’ ở dưới.)

Đánh giá bệnh nhân suy dinh dưỡng – Quá trình thăm khám cho bệnh nhân mang thai suy dinh dưỡng cần bao gồm:

• Đánh giá chế độ ăn và mức độ đa dạng thực phẩm (ví dụ: MDD-W).
• Đánh giá tình trạng mất an ninh lương thực.
• Đánh giá nhân trắc học (ví dụ: BMI, MUAC).
• Đánh giá mức độ ổn định lâm sàng.
• Thăm khám các dấu hiệu và triệu chứng thiếu hụt vi chất.

Các xét nghiệm tiền sản tiêu chuẩn được thực hiện dựa trên khuyến cáo của địa phương và quốc gia; các xét nghiệm bổ sung sẽ được chỉ định dựa trên các phát hiện lâm sàng nghi ngờ thay vì chỉ dựa trên tình trạng suy dinh dưỡng đơn thuần. (Xem thêm mục ‘Đánh giá suy dinh dưỡng’ ở dưới.)

Điều trị

Khi đảm bảo được an ninh lương thực, phương pháp điều trị ban đầu tập trung vào giáo dục dinh dưỡng, hướng dẫn sử dụng các thực phẩm giàu năng lượng sẵn có tại địa phương. Tại các vùng dịch tễ, việc điều trị đặc hiệu nhiễm giun sán giúp giảm nguy cơ thiếu máu. (Xem thêm mục ‘Các nguyên tắc cơ bản’ và ‘Các liệu pháp hỗ trợ’ ở dưới.)

Trong trường hợp thực phẩm tại địa phương không đủ để cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng, có thể sử dụng các sản phẩm bổ sung protein và năng lượng cân đối như thực phẩm bổ sung dinh dưỡng dựa trên lipid (LNS), bột ngũ cốc tăng cường hoặc thực phẩm bổ sung đa vi chất (MMN) để khắc phục tình trạng thiếu hụt cả đa lượng và vi lượng. (Xem thêm mục ‘Sử dụng và các loại thực phẩm bổ sung’ ở dưới.)

Đánh giá đáp ứng điều trị

Đáp ứng điều trị được đánh giá thông qua việc đạt được các chỉ số: MUAC ≥ 23 cm, tăng cân ≥ 230 g/tuần và/hoặc BMI ≥ 18,5 kg/m², tùy thuộc vào tiêu chí đã dùng để chẩn đoán suy dinh dưỡng ban đầu. Nếu điều kiện cho phép, nên tiếp tục nuôi dưỡng bổ sung cho đến 6 tháng sau sinh do nhu cầu dinh dưỡng trong giai đoạn này vẫn ở mức cao. (Xem thêm mục ‘Đánh giá đáp ứng điều trị’ ở dưới.)

Nếu tình trạng suy dinh dưỡng không cải thiện sau điều trị, cần đánh giá lại chế độ ăn và việc sử dụng thực phẩm bổ sung, đồng thời chuyển tuyến để tầm soát chuyên sâu các bệnh lý nền tiềm ẩn. (Xem thêm mục ‘Xử trí khi điều trị thất bại’ ở dưới.)