TÓM TẮT
Định nghĩa trầm cảm chủ yếu đơn cực – Trầm cảm chủ yếu đơn cực (rối loạn trầm cảm chủ yếu) được đặc trưng bởi tiền sử có một hoặc nhiều giai đoạn trầm cảm chủ yếu (bảng 1) mà không kèm theo các giai đoạn hưng cảm (bảng 2) hoặc hưng cảm nhẹ (bảng 3). (Xem thêm mục ‘Định nghĩa trầm cảm chủ yếu đơn cực’ ở dưới và “Trầm cảm đơn cực ở trẻ em: Dịch tễ học, đặc điểm lâm sàng, đánh giá và chẩn đoán”.)
Phòng ngừa – Nhìn chung, chúng tôi không chỉ định liệu pháp tâm lý để phòng ngừa các hội chứng trầm cảm ở trẻ em và thanh thiếu niên có nguy cơ mắc rối loạn trầm cảm do có các triệu chứng dưới ngưỡng hội chứng, trừ khi trẻ có ý tưởng hoặc hành vi tự sát, mắc rối loạn tâm thần đồng mắc, suy giảm chức năng, từng có hội chứng trầm cảm trước đó hoặc có yêu cầu điều trị. Tuy nhiên, việc cung cấp liệu pháp tâm lý vẫn là hợp lý ngay cả khi không có các ngoại lệ này, hoặc nên theo dõi thường xuyên những trẻ có nguy cơ. (Xem thêm mục ‘Phòng ngừa’ ở dưới.)
Đánh giá nguy cơ tự sát – Trẻ em và thanh thiếu niên mắc trầm cảm cần được đánh giá nguy cơ tự sát. (Xem thêm “Ý tưởng và hành vi tự sát ở trẻ em và thanh thiếu niên: Phòng ngừa và điều trị”.)
Chỉ định chuyển chuyên khoa – Các chỉ định chuyển gửi đến chuyên gia sức khỏe tâm thần bao gồm: tình trạng kích động hiện tại, có ý tưởng hoặc hành vi tự sát/giết người, tiền sử nỗ lực tự sát, gia đình không có khả năng giám sát an toàn cho trẻ/thanh thiếu niên, loạn thần, trầm cảm lưỡng cực, có bệnh lý đồng mắc, các giai đoạn trầm cảm tái phát hoặc mạn tính, suy giảm chức năng nghiêm trọng, cần thực hiện liệu pháp tâm lý và trầm cảm kháng trị. (Xem thêm mục ‘Chỉ định chuyển chuyên khoa’ ở dưới.)
Các lựa chọn điều trị chuẩn – Các lựa chọn điều trị chuẩn cho trầm cảm ở trẻ em bao gồm liệu pháp tâm lý, liệu pháp dược lý hoặc phối hợp cả hai. (Xem thêm mục ‘Lựa chọn liệu pháp’ ở dưới.)
Điều trị ban đầu – Đối với trẻ em và thanh thiếu niên mắc trầm cảm chủ yếu đơn cực cấp tính mức độ trung bình đến nặng, chúng tôi đề xuất phối hợp liệu pháp dược lý và liệu pháp tâm lý trong điều trị ban đầu thay vì chỉ dùng đơn trị liệu dược lý hoặc đơn trị liệu tâm lý (Khuyến cáo 2B). Thông thường, chúng tôi lựa chọn thuốc ức chế tái hấp thu serotonin chọn lọc (ví dụ: fluoxetine) phối hợp với liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT). Tuy nhiên, đơn trị liệu bằng thuốc chống trầm cảm là một lựa chọn thay thế hợp lý nếu liệu pháp tâm lý bị từ chối hoặc không có sẵn. Ngoài ra, đơn trị liệu tâm lý là lựa chọn hợp lý cho các rối loạn trầm cảm mức độ nhẹ. Việc lựa chọn liệu pháp cần bao gồm bước tư vấn cho bệnh nhân và gia đình về các phương án điều trị. Tập thể dục bổ trợ cũng có thể mang lại lợi ích cho bệnh nhân. (Xem thêm mục ‘Điều trị ban đầu’ ở dưới, ‘Bằng chứng về hiệu quả’ ở dưới, ‘Giáo dục và nguồn lực’ ở dưới, “Trầm cảm đơn cực ở trẻ em và liệu pháp dược lý: Lựa chọn thuốc” và “Trầm cảm đơn cực ở trẻ em: Liệu pháp tâm lý”.)
Trầm cảm kháng trị – Đối với trẻ em và thanh thiếu niên mắc trầm cảm chủ yếu đơn cực mức độ trung bình đến nặng không đáp ứng với điều trị ban đầu bằng phối hợp dược lý và tâm lý, chúng tôi đề xuất thay đổi thuốc chống trầm cảm từ loại SSRI này sang loại SSRI khác và tiếp tục liệu pháp tâm lý, thay vì thực hiện các thay đổi khác trong phác đồ điều trị (Khuyến cáo 2C). Đối với bệnh nhi mắc trầm cảm chủ yếu đơn cực mức độ trung bình đến nặng thất bại với đơn trị liệu bằng thuốc chống trầm cảm ban đầu, chúng tôi đề xuất thay đổi thuốc chống trầm cảm và bổ sung CBT, thay vì chỉ thay đổi thuốc đơn thuần (Khuyến cáo 2B). Tuy nhiên, việc chỉ thay đổi thuốc chống trầm cảm là một lựa chọn thay thế hợp lý nếu CBT bị từ chối hoặc không có sẵn. (Xem thêm mục ‘Trầm cảm kháng trị’ ở dưới.)
Tác dụng phụ của thuốc – Liệu pháp dược lý có thể liên quan đến các biến cố bất lợi, bao gồm tăng nguy cơ xuất hiện ý tưởng hoặc hành vi tự sát. (Xem thêm “Trầm cảm đơn cực ở trẻ em và liệu pháp dược lý: Lựa chọn thuốc” và “Ảnh hưởng của thuốc chống trầm cảm đối với nguy cơ tự sát ở trẻ em và thanh thiếu niên”.)
Điều trị duy trì và kéo dài – Đối với trẻ em và thanh thiếu niên được điều trị cấp tính bằng thuốc chống trầm cảm và đã thuyên giảm, chúng tôi khuyến cáo tiếp tục phác đồ tương tự trong ít nhất 6 đến 12 tháng thay vì ngừng thuốc ngay (Khuyến cáo 1A). Với những bệnh nhân được điều trị cấp tính bằng đơn trị liệu tâm lý hoặc phối hợp tâm lý và dược lý, chúng tôi thường tiếp tục phác đồ đó trong ít nhất 6 đến 12 tháng sau khi thuyên giảm. Việc điều trị duy trì kéo dài hơn có thể được cân nhắc dựa trên hồ sơ nguy cơ tái phát của từng bệnh nhân. (Xem thêm mục ‘Điều trị kéo dài’ ở dưới, ‘Điều trị duy trì’ ở dưới, “Trầm cảm đơn cực ở trẻ em và liệu pháp dược lý: Lựa chọn thuốc”, phần ‘Điều trị kéo dài và duy trì’ và “Trầm cảm đơn cực ở trẻ em: Liệu pháp tâm lý”, phần ‘Giai đoạn duy trì và phòng ngừa’.)