TÓM TẮT
Tăng huyết áp (THA) áo choàng trắng, hiệu ứng áo choàng trắng, THA ẩn và THA ẩn không kiểm soát được định nghĩa dựa trên sự không đồng nhất giữa huyết áp (HA) đo tại phòng khám và HA đo ngoài phòng khám, tùy thuộc vào đặc điểm của sự không đồng nhất này (ví dụ: HA tại phòng khám tăng trong khi HA ngoài phòng khám bình thường, hoặc ngược lại) và tình trạng bệnh nhân có đang dùng thuốc hạ áp hay không (bảng 1). (Xem phần ‘Định nghĩa’ ở dưới.)
Chúng tôi chỉ định đánh giá tăng huyết áp hoặc hiệu ứng áo choàng trắng cho các nhóm bệnh nhân sau (bảng 2) (xem phần ‘Đối tượng cần đánh giá tăng huyết áp hoặc hiệu ứng áo choàng trắng’ ở dưới):
- Tất cả bệnh nhân chưa điều trị (tức là không dùng thuốc hạ áp) có HA tại phòng khám tăng (HA tâm thu ≥ 130 mmHg hoặc HA tâm trương ≥ 80 mmHg) sau 3 tháng thay đổi lối sống, ngoại trừ các trường hợp sau (sơ đồ 1):
- Cấp cứu tăng huyết áp hoặc tăng huyết áp không triệu chứng mức độ nặng (HA tâm thu tại phòng khám ≥ 180 mmHg hoặc HA tâm trương ≥ 120 mmHg).
- Có bằng chứng tổn thương cơ quan đích do THA kèm theo HA tâm thu tại phòng khám ≥ 160 mmHg và/hoặc HA tâm trương ≥ 100 mmHg.
- Tất cả bệnh nhân có tình trạng kháng điều trị rõ rệt, được định nghĩa là HA tại phòng khám cao hơn mức mục tiêu (bảng 3) mặc dù đang dùng từ 3 loại thuốc hạ áp trở lên với liều tối ưu.
- Tất cả bệnh nhân đang điều trị hạ áp có HA tại phòng khám cao hơn mức mục tiêu nhưng xuất hiện các triệu chứng hạ huyết áp (ví dụ: choáng váng, chóng mặt khi thay đổi tư thế, té ngã) khi ở ngoài phòng khám.
Chúng tôi chỉ định đánh giá tăng huyết áp ẩn hoặc tăng huyết áp ẩn không kiểm soát cho các nhóm bệnh nhân sau (bảng 2) (xem phần ‘Đối tượng cần đánh giá tăng huyết áp ẩn hoặc tăng huyết áp ẩn không kiểm soát’ ở dưới):
- Bệnh nhân chưa điều trị có HA tại phòng khám thấp hơn mức mục tiêu từ 10 mmHg trở xuống (bảng 3). Ví dụ: một bệnh nhân chưa điều trị có HA mục tiêu < 130/< 80 mmHg, nếu HA tâm thu tại phòng khám từ 120 đến 129 mmHg hoặc HA tâm trương từ 70 đến 79 mmHg, thì cần thực hiện đo HA ngoài phòng khám để đánh giá THA ẩn.
- Bệnh nhân đang điều trị hạ áp có HA tại phòng khám thấp hơn mức mục tiêu (bảng 3) nhưng có một hoặc nhiều yếu tố sau: nguy cơ bệnh tim mạch do xơ vữa cao, bệnh thận mạn, đái tháo đường, hoặc có bằng chứng tổn thương cơ quan đích do THA.
- Bệnh nhân có HA tại phòng khám biến thiên nhiều (tức là không ổn định, thay đổi giữa các lần thăm khám hoặc trong cùng một lần khám) cần được đánh giá bằng các phương pháp đo HA ngoài phòng khám. (Xem phần ‘Bệnh nhân có huyết áp tại phòng khám không ổn định’ ở dưới.)
Đánh giá tăng huyết áp áo choàng trắng – Để đánh giá THA áo choàng trắng ở người chưa điều trị, chúng tôi yêu cầu bệnh nhân tự đo huyết áp (SMBP) tại nhà hoặc tại nơi làm việc trong một tuần (xem phần ‘Cách đánh giá tăng huyết áp hoặc hiệu ứng áo choàng trắng’ ở dưới):
- Nếu HA trung bình của SMBP trong tuần đó ≥ 130 mmHg (tâm thu) hoặc ≥ 80 mmHg (tâm trương), chẩn đoán THA được xác nhận.
- Nếu HA trung bình của SMBP trong tuần đó < 130/< 80 mmHg, chúng tôi sẽ thực hiện theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ (ABPM; nếu khả thi); nếu HA trung bình 24 giờ < 125/< 75 mmHg và HA trung bình ban ngày (khi thức) < 130/< 80 mmHg, chẩn đoán THA áo choàng trắng được xác nhận (sơ đồ 1).
- Nếu HA trung bình của SMBP trong tuần đó < 130/< 80 mmHg và không thể thực hiện ABPM (ví dụ: chi phí cao, không có thiết bị), chúng tôi sẽ yêu cầu bệnh nhân thực hiện SMBP thêm một tuần thứ hai để xác định chẩn đoán THA hoặc xác nhận tình trạng THA áo choàng trắng.
Đánh giá hiệu ứng áo choàng trắng – Ở bệnh nhân có tình trạng kháng điều trị rõ rệt, hiệu ứng áo choàng trắng được chẩn đoán tương tự như THA áo choàng trắng ở bệnh nhân chưa điều trị (tức là thông qua đo SMBP và xác nhận bằng ABPM nếu kết quả đạt hoặc thấp hơn mức mục tiêu của bệnh nhân). (Xem phần ‘Cách đánh giá tăng huyết áp hoặc hiệu ứng áo choàng trắng’ ở dưới.)
Đánh giá tăng huyết áp ẩn – Để đánh giá THA ẩn ở người chưa điều trị, chúng tôi yêu cầu bệnh nhân tự đo HA (SMBP) tại nhà hoặc tại nơi làm việc trong một tuần (xem phần ‘Cách đánh giá tăng huyết áp ẩn hoặc tăng huyết áp ẩn không kiểm soát’ ở dưới):
- Nếu HA trung bình của SMBP trong tuần đó ở mức hoặc thấp hơn mục tiêu của bệnh nhân, chẩn đoán THA ẩn bị loại trừ.
- Tuy nhiên, nếu HA trung bình của SMBP trong tuần đó cao hơn mức mục tiêu, chúng tôi sẽ thực hiện ABPM 24 giờ (nếu khả thi); nếu HA trung bình 24 giờ hoặc HA trung bình ban ngày (khi thức) cao hơn mức mục tiêu, chẩn đoán THA ẩn được xác nhận (sơ đồ 1).
- Trong những trường hợp không thể thực hiện ABPM (ví dụ: chi phí, không có thiết bị), chúng tôi sẽ yêu cầu đo SMBP tuần thứ hai sau đó khoảng một tháng để đánh giá tình trạng THA ẩn.
Đánh giá tăng huyết áp ẩn không kiểm soát – Để đánh giá THA ẩn không kiểm soát ở người đang điều trị, chúng tôi theo dõi HA ngoài phòng khám theo thời gian (ví dụ: bằng SMBP) để xác nhận mức độ kiểm soát nếu bệnh nhân có một hoặc nhiều đặc điểm sau: tiền sử bệnh tim mạch do xơ vữa, nguy cơ tim mạch do xơ vữa cao, suy tim, bệnh thận mạn, đái tháo đường, hoặc các tổn thương cơ quan đích khác do THA. (Xem phần ‘Cách đánh giá tăng huyết áp ẩn hoặc tăng huyết áp ẩn không kiểm soát’ ở dưới.)
Những bệnh nhân tăng huyết áp áo choàng trắng hoặc có hiệu ứng áo choàng trắng mà các kết quả đo HA ngoài phòng khám liên tục ở mức hoặc thấp hơn mục tiêu thì không nên khởi trị hoặc tăng cường điều trị thuốc. Thay vào đó, cần tiếp tục thay đổi lối sống tích cực và giảm thiểu các yếu tố nguy cơ tim mạch. (Xem phần ‘Điều trị tăng huyết áp áo choàng trắng và hiệu ứng áo choàng trắng’ ở dưới.)
Những bệnh nhân tăng huyết áp ẩn hoặc tăng huyết áp ẩn không kiểm soát cần được khởi trị hoặc tăng cường điều trị hạ áp tương ứng, và việc điều trị này nên được hướng dẫn bởi các kết quả đo HA ngoài phòng khám. (Xem phần ‘Điều trị tăng huyết áp ẩn và tăng huyết áp ẩn không kiểm soát’ ở dưới.)