TÓM TẮT
Nguyên nhân gây hội chứng Cushing – Hội chứng Cushing có thể do tăng tiết corticotropin (ACTH) (gọi là hội chứng Cushing phụ thuộc ACTH) hoặc do sự sản xuất cortisol tự trị của tuyến thượng thận (gọi là hội chứng Cushing độc lập với ACTH) (bảng 1). Trong số các bệnh nhân trình diện hội chứng Cushing, nguyên nhân phổ biến nhất là do điều trị bằng glucocorticoid ngoại sinh. Dạng phổ biến thứ hai là bệnh Cushing (tăng tiết ACTH do u tuyến yên). (Xem thêm phần ‘Dịch tễ học’, ‘Do điều trị hoặc giả tạo’ và ‘Bệnh Cushing’ ở dưới.)
Tăng cortisol sinh lý không do u – Tăng cortisol sinh lý không do u, hay còn gọi là hội chứng giả Cushing, là tình trạng tăng cortisol sinh lý xuất hiện trong một số rối loạn khác ngoài hội chứng Cushing. Các ví dụ điển hình bao gồm béo phì nặng, trầm cảm, hoạt động gắng sức mạn tính và rối loạn sử dụng rượu. (Xem thêm phần ‘Tăng cortisol sinh lý không do u (hội chứng giả Cushing)’ ở dưới.)
Hội chứng Cushing phụ thuộc ACTH – Các nguyên nhân gây hội chứng Cushing phụ thuộc ACTH thường đi kèm với tình trạng tăng sản vỏ thượng thận hai bên. Tỷ lệ xuất hiện tương đối như sau:
- Bệnh Cushing (tăng tiết ACTH từ tuyến yên) – 65 đến 70%. (Xem thêm ‘Bệnh Cushing’ ở dưới.)
- Tiết ACTH ngoại lai từ các khối u ngoài tuyến yên – 10 đến 15%. (Xem thêm ‘Hội chứng ACTH ngoại lai’ ở dưới.)
- Tiết hormone giải phóng corticotropin (CRH) ngoại lai từ các khối u ngoài vùng dưới đồi gây tăng tiết ACTH từ tuyến yên – Dưới 1%. (Xem thêm ‘Hội chứng CRH ngoại lai’ ở dưới.)
Hội chứng Cushing độc lập với ACTH – Các nguyên nhân và tỷ lệ gặp của hội chứng Cushing độc lập với ACTH bao gồm:
- Hội chứng Cushing do điều trị hoặc giả tạo. (Xem thêm ‘Do điều trị hoặc giả tạo’ ở dưới.)
- U tuyến (adenoma) và ung thư biểu mô vỏ thượng thận – 18 đến 20%. (Xem thêm ‘Tăng chức năng vỏ thượng thận nguyên phát’ ở dưới.)
- Bệnh lý nốt sắc tố vỏ thượng thận nguyên phát (PPNAD), hay còn gọi là tăng sản vi nốt tuyến thượng thận hai bên – Dưới 1%. (Xem thêm ‘Bệnh lý nốt sắc tố vỏ thượng thận nguyên phát’ ở dưới.)
- Tăng sản đại nốt tuyến thượng thận hai bên (BMAH) – Dưới 1%. (Xem thêm ‘Tăng sản đại nốt tuyến thượng thận hai bên’ ở dưới.)