Bong gân cổ chân ở người lớn: Xử trí

TÓM TẮT

Chăm sóc ban đầu – Phác đồ chăm sóc tiêu chuẩn ngay sau chấn thương bao gồm: bảo vệ (ví dụ: băng bó, nẹp, giày boot), nghỉ ngơi, chườm lạnh, băng ép bằng băng thun, hạn chế hoặc không tỳ đè, và kê cao chi (bảng 1). Các bài tập vận động khớp, bao gồm gập lòng, gập mu bàn chân và xoay cổ chân (hình 1), nên được bắt đầu sớm ngay khi tình trạng đau và sưng cấp tính thuyên giảm. (Xem thêm mục ‘Điều trị tức thời’ ở dưới.)

Bất động và hỗ trợ cổ chân

• Bong gân nhẹ (độ I) không yêu cầu bất động; chỉ cần hỗ trợ bằng băng thun là đủ.
• Bong gân trung bình (độ II) có thể cần hỗ trợ bằng băng thun kết hợp với Aircast hoặc các loại nẹp tương tự (hình 3), nẹp mềm cố định (hình 6), hoặc nẹp hình số 8 trong vài tuần. Các vận động viên hoặc người lao động nặng khi bong gân độ I hoặc II thường tiếp tục sử dụng dụng cụ hỗ trợ cổ chân trong vài tháng (ví dụ: cho đến khi kết thúc mùa giải thể thao). Chúng tôi ưu tiên sử dụng nẹp buộc dây mềm hoặc nẹp dán hook-and-loop (hình 6). (Xem thêm mục ‘Bong gân nhẹ (độ I) và trung bình (độ II)’ ở dưới.)

Việc xử trí bong gân cổ chân nặng (độ III) vẫn còn nhiều tranh luận. Một số trường hợp có chỉ định phẫu thuật, trong khi những trường hợp khác được điều trị bằng phục hồi chức năng. Đối với những bệnh nhân bong gân cổ chân nặng không điều trị phẫu thuật, chúng tôi đề xuất một giai đoạn ngắn (khoảng 10 ngày) không tỳ đè và bất động, thay vì cho tỳ đè sớm (Khuyến cáo 2C). Đặc biệt nếu việc vận động gây đau và bệnh nhân khó tuân thủ, chúng tôi cho rằng việc bắt đầu điều trị bằng một giai đoạn ngắn không tỳ đè và bất động trong bó bột hoặc kết hợp nẹp cứng và băng thun là hợp lý. Sau đó, các dụng cụ hỗ trợ cổ chân bán cứng thường được sử dụng trong vài tuần đến vài tháng, sau đó chuyển sang nẹp hình số 8. (Xem thêm mục ‘Bong gân nặng (độ III)’ ở dưới.)

Đối với bong gân dây chằng delta (tức là dây chằng phía trong), tổn thương độ I và II thường được điều trị bằng cách bất động và không hoặc hạn chế tỳ đè trong 7 đến 14 ngày. Tổn thương độ III thường đi kèm với mất vững cổ chân và cần được chuyển gửi tư vấn phẫu thuật.

Phục hồi chức năng – Khi các triệu chứng và sưng nề thuyên giảm, chương trình phục hồi chức năng sẽ được triển khai. Trọng tâm là các bài tập nhằm lấy lại và cải thiện khả năng thăng bằng, vận động và sức mạnh cơ. Cường độ tập luyện được tăng dần theo sự cải thiện chức năng và chương trình kéo dài trong vài tuần đến vài tháng, tùy thuộc chủ yếu vào mức độ nghiêm trọng của tổn thương. Một chương trình mẫu được cung cấp trong bảng 2. (Xem thêm mục ‘Phục hồi chức năng’ ở dưới.)

Quay trở lại hoạt động – Hầu hết bệnh nhân hồi phục sau bong gân cổ chân ngoài mà không có đứt hoàn toàn dây chằng có thể trở lại làm các công việc ít vận động trong vòng vài ngày. Những tổn thương nặng hơn cần từ ba đến sáu tuần. Tùy thuộc vào mức độ tổn thương và mức độ tuân thủ vật lý trị liệu, có thể cần tới tám tuần hoặc lâu hơn trước khi có thể an toàn quay lại chơi thể thao hoặc lao động nặng. (Xem thêm mục ‘Quay trở lại hoạt động’ ở dưới.)

Mất vững mạn tính – Ở những bệnh nhân có triệu chứng kéo dài hơn sáu đến tám tuần, có thể chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI) để loại trừ các tình trạng như gãy vòm xương sên hoặc tổn thương khớp chày-mác dưới. Các chương trình phục hồi chức năng tập trung vào bài tập thăng bằng, cảm thụ bản thể và sức mạnh thường giúp ích cho những người mất vững cổ chân mạn tính. Việc chuyển gửi đến bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình là phù hợp cho những bệnh nhân mất vững cổ chân mạn tính, đặc biệt là những người không cải thiện sau phục hồi chức năng. (Xem thêm mục ‘Mất vững cổ chân mạn tính’ ở dưới.)

Phòng ngừa – Các loại nẹp buộc dây (hình 6) có thể giúp ngăn ngừa tái chấn thương cổ chân trong các hoạt động nguy cơ cao. Tập luyện cảm thụ bản thể và sức mạnh cơ, có thể dưới sự hướng dẫn của chuyên gia vật lý trị liệu, giúp giảm nguy cơ tái chấn thương. (Xem thêm mục ‘Phòng ngừa’ ở dưới.)