TÓM TẮT
- Hiệu quả đối với bệnh động kinh
Liệu pháp chế độ ăn ketogenic (KDT) là phương pháp điều trị hiệu quả cho bệnh nhân động kinh, không phân biệt độ tuổi hay loại cơn co giật. Khoảng 38% đến 60% bệnh nhân đạt được mức giảm cơn co giật trên 50%, và có tới 30% đạt mức giảm trên 90% (Xem thêm mục ‘Hiệu quả’ ở dưới).
- Ứng dụng trong động kinh kháng thuốc
KDT là một lựa chọn điều trị phù hợp cho những bệnh nhân không đáp ứng với ít nhất hai loại thuốc chống co giật. Có một số bệnh lý mà KDT đặc biệt hiệu quả và có thể được chỉ định sớm trong quá trình điều trị, bao gồm: hội chứng Doose, hội chứng Dravet, thiếu hụt chất vận chuyển glucose 1 (GLUT-1), co thắt ở trẻ nhũ nhi, thiếu hụt pyruvate dehydrogenase và phức hợp xơ cứng củ. KDT cũng có thể đặc biệt hiệu quả đối với bệnh nhân động kinh kháng thuốc được nuôi ăn qua ống mở dạ dày hoặc dùng sữa công thức. Đối với bệnh nhân động kinh cục bộ khó điều trị có chỉ định phẫu thuật, phẫu thuật động kinh thường mang lại kết quả tốt hơn so với KDT (sơ đồ 1). (Xem thêm mục ‘Chỉ định’ ở dưới).
- Đánh giá và tư vấn trước điều trị
Trước khi bắt đầu KDT, cần tư vấn kỹ cho bệnh nhân, gia đình, người giám hộ và người chăm sóc về các vấn đề liên quan đến kiểm soát cơn co giật, việc sử dụng thuốc chống co giật và các vấn đề tâm lý xã hội (bảng 2). Bệnh nhân cần được sàng lọc để tìm các chống chỉ định hoặc các yếu tố có thể gây khó khăn trong quá trình thực hiện chế độ ăn. (Xem thêm mục ‘Chống chỉ định’ và ‘Đánh giá trước điều trị’ ở dưới).
- Các loại chế độ ăn ketogenic
Các loại KDT chính trong điều trị động kinh bao gồm: chế độ ăn ketogenic cổ điển (chuỗi dài), chế độ ăn triglyceride chuỗi trung bình, chế độ ăn Atkins sửa đổi, chế độ ăn chỉ số đường huyết thấp và chế độ ăn ketogenic sửa đổi. Chế độ ăn Atkins sửa đổi và chế độ ăn chỉ số đường huyết thấp có thể áp dụng cho cả người lớn và trẻ em. Việc lựa chọn chế độ ăn cụ thể tùy thuộc vào tình trạng của từng bệnh nhân. Tất cả bệnh nhân áp dụng KDT đều được bổ sung đa vitamin (bao gồm các khoáng chất như selen), canxi và vitamin D. Một số trẻ em có thể cần bổ sung thêm các dưỡng chất khác (bảng 3). (Xem thêm mục ‘Thành phần’, ‘Lựa chọn chế độ ăn’ và ‘Bổ sung dưỡng chất’ ở dưới).
- Bắt đầu điều trị
Việc triển khai KDT phải được giám sát bởi chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ nội thần kinh có chuyên môn tại các trung tâm điều trị động kinh. Chế độ ăn ketogenic cổ điển và chế độ ăn triglyceride chuỗi trung bình thường được bắt đầu tại bệnh viện mà không cần giai đoạn nhịn ăn, tuy nhiên vẫn có những phương pháp tiếp cận thay thế khác. Chế độ ăn Atkins sửa đổi và chế độ ăn chỉ số đường huyết thấp thường được bắt đầu tại phòng khám ngoại trú và không yêu cầu nhịn ăn; những chế độ này có thể áp dụng cho cả người lớn và trẻ em. (Xem thêm mục ‘Thành phần’, ‘Bắt đầu điều trị’ và ‘Bổ sung dưỡng chất’ ở dưới).
- Theo dõi
Bệnh nhân cần được theo dõi chặt chẽ thông qua việc thăm khám lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng định kỳ (bảng 4). Mỗi lần tái khám là cơ hội để điều chỉnh KDT và/hoặc thuốc chống co giật nếu cần thiết nhằm tối ưu hóa kiểm soát cơn co giật và giảm thiểu tác dụng không mong muốn. Các tác dụng không mong muốn quan trọng của KDT bao gồm: triệu chứng tiêu hóa, rối loạn lipid máu, hạ đường huyết, táo bón, chậm phát triển, bệnh lý xương và sỏi thận. (Xem thêm mục ‘Theo dõi và giám sát’ và ‘Tác dụng không mong muốn’ ở dưới).
- Nhu cầu sử dụng thuốc chống co giật
KDT là liệu pháp hỗ trợ điều trị co giật; hầu hết bệnh nhân áp dụng KDT vẫn tiếp tục sử dụng ít nhất một loại thuốc chống co giật. Hiệu quả của chế độ ăn thường biểu hiện rõ trong vòng 1 đến 3 tháng đầu. Khi cơn co giật đã được kiểm soát, có thể giảm dần liều thuốc chống co giật một cách chậm rãi. (Xem thêm mục ‘Quản lý thuốc chống co giật’ ở dưới).
- Thời gian duy trì chế độ ăn
KDT thường được khuyến cáo duy trì tối thiểu 3 tháng và tối đa 2 năm; tuy nhiên, trong một số trường hợp, thời gian sử dụng hiệu quả có thể kéo dài hơn. Nếu không có biến chứng nghiêm trọng, nên giảm dần chế độ ăn một cách từ từ, nhưng có thể ngưng nhanh hơn nếu cần thiết. (Xem thêm mục ‘Thời gian duy trì và ngừng chế độ ăn’ ở dưới).