Rối loạn ám ảnh cưỡng chế ở người lớn: Trị liệu tâm lý

Các can thiệp khác

Hiện chưa có các thử nghiệm ngẫu nhiên nào đánh giá hiệu quả của liệu pháp tâm động học hoặc liệu pháp chiết trung trong điều trị OCD 25.

Các can thiệp tâm lý xã hội khác, bao gồm thư giãn cơ tăng tiến và huấn luyện quản lý lo âu, cho thấy hiệu quả thấp hơn so với liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) sử dụng kỹ thuật tiếp xúc và ngăn chặn đáp ứng trong điều trị OCD 26.

TÓM TẮT

• Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) – OCD đặc trưng bởi các ý nghĩ, hình ảnh hoặc xung động xâm lấn, lặp đi lặp lại và gây căng thẳng (tức là ám ảnh), cùng với các hành vi hoặc hoạt động tinh thần lặp lại mà người bệnh cảm thấy bị thúc đẩy phải thực hiện (tức là cưỡng chế) nhằm ngăn chặn hoặc giảm bớt sự căng thẳng. (Xem thêm mục ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
• Cơ sở lý thuyết – Mô hình nhận thức – hành vi đối với OCD cho rằng các ý nghĩ, hình ảnh hoặc xung động xâm lấn sẽ phát triển thành các ám ảnh lâm sàng gây căng thẳng và tiêu tốn thời gian khi những sự xâm lấn này được đánh giá là một mối đe dọa mà cá nhân đó phải chịu trách nhiệm. Các hành vi cưỡng chế và các hành vi liên quan được xem là những nỗ lực thích nghi sai lệch nhằm loại bỏ sự xâm lấn và ngăn chặn các hậu quả đáng sợ. (Xem thêm mục ‘Cơ sở lý thuyết’ ở dưới.)
• Chỉ định liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) – CBT được chỉ định cho OCD ở mọi mức độ nghiêm trọng của triệu chứng. Tuy nhiên, CBT có thể ít hiệu quả hơn đối với những bệnh nhân OCD có suy giảm nhận thức, khả năng tự nhận thức kém hoặc kèm theo các rối loạn tâm thần nặng, bao gồm trầm cảm nặng, lo âu lan tỏa, rối loạn sử dụng chất và rối loạn nhân cách. (Xem thêm mục ‘Chỉ định’ ở dưới.)
• Ưu tiên của bệnh nhân – Chúng tôi cân nhắc ưu tiên của bệnh nhân đối với CBT, dùng thuốc hoặc phối hợp cả hai cho từng trường hợp cụ thể. Chúng tôi phân tích chi tiết các ưu điểm và nhược điểm của mỗi phương pháp với bệnh nhân, từ đó cùng họ đưa ra quyết định điều trị dựa trên sự hiểu biết đầy đủ. Những bệnh nhân tự nguyện đồng ý với kế hoạch điều trị thường có mức độ tuân thủ CBT cao hơn. (Xem thêm mục ‘Chỉ định’ ở dưới.)
• Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) – Một phương pháp điều trị hiệu quả phải giúp bệnh nhân điều chỉnh các niềm tin và đánh giá sai lệch dẫn đến nỗi sợ ám ảnh, đồng thời giảm thiểu các hành vi né tránh và tìm kiếm sự an toàn (ví dụ: các nghi thức) vốn cản trở việc tự điều chỉnh các niềm tin sai lệch này. (Xem thêm mục ‘Liệu pháp nhận thức – hành vi’ ở dưới.)
• Tiếp xúc và ngăn chặn đáp ứng – Thành phần thiết yếu nhất của CBT trong điều trị OCD là việc tiếp xúc lặp đi lặp lại và kéo dài với các tình huống gây ra nỗi sợ ám ảnh dưới sự hướng dẫn của nhà trị liệu, đồng thời kiêng các hành vi cưỡng chế (ngăn chặn đáp ứng). Các bài tập tiếp xúc thường tuân theo một phân cấp, bắt đầu từ các tình huống, kích thích hoặc hình ảnh gây căng thẳng ở mức độ trung bình, sau đó tiến dần đến những tình huống gây căng thẳng cao hơn. (Xem thêm mục ‘Tiếp xúc và ngăn chặn đáp ứng’ ở dưới.)
• Liệu pháp nhận thức – Các kỹ thuật liệu pháp nhận thức được sử dụng tốt nhất để bổ trợ cho kỹ thuật tiếp xúc và ngăn chặn đáp ứng. Những kỹ thuật này giúp giải quyết các niềm tin sai lệch nhưng được bám giữ chặt chẽ về các ý nghĩ ám ảnh, từ đó giúp bệnh nhân tham gia và đạt được hiệu quả tốt hơn từ quá trình tiếp xúc. (Xem thêm mục ‘Liệu pháp nhận thức’ ở dưới.)
• Tần suất và thời gian điều trị – CBT có thể được thực hiện theo hình thức ngoại trú (ví dụ: mỗi tuần một lần hoặc hai lần một tuần), theo hình thức chuyên sâu (các buổi điều trị ngoại trú hàng ngày), hoặc tại các cơ sở điều trị nội trú. Mô hình chúng tôi thấy hiệu quả nhất bao gồm một vài giờ đánh giá, lập kế hoạch điều trị và giáo dục tâm lý, sau đó là 16 buổi điều trị (2 buổi/tuần), mỗi buổi kéo dài khoảng 90 đến 120 phút, trong khoảng 8 tuần. (Xem thêm mục ‘Tần suất và thời gian điều trị’ ở dưới.)