TÓM TẮT
Định nghĩa rối loạn lưỡng cực – Rối loạn lưỡng cực là một rối loạn khí sắc đặc trưng bởi các giai đoạn hưng cảm (bảng 1), hưng cảm nhẹ (bảng 2) và trầm cảm chủ yếu (bảng 3). Các phân thể của rối loạn lưỡng cực bao gồm loại I và loại II. (Xem ‘Định nghĩa rối loạn lưỡng cực’ ở dưới, cùng với “Rối loạn lưỡng cực ở người trưởng thành: Đặc điểm lâm sàng” và “Rối loạn lưỡng cực ở người trưởng thành: Đánh giá và chẩn đoán”, phần ‘Chẩn đoán’.)
Tổng quan – Các liệu pháp tâm lý được sử dụng làm điều trị duy trì phối hợp trong rối loạn lưỡng cực bao gồm giáo dục tâm lý, nhận diện các dấu hiệu cảnh báo sớm và liệu pháp gia đình. Trong đó, giáo dục tâm lý là thành phần cốt lõi của liệu pháp gia đình. (Xem ‘Tổng quan’ ở dưới.)
Hiệu quả của giáo dục tâm lý nhóm – Nhiều thử nghiệm ngẫu nhiên cho thấy giáo dục tâm lý nhóm phối hợp có thể ngăn ngừa hoặc trì hoãn sự tái phát của các giai đoạn rối loạn khí sắc và giảm tỷ lệ nhập viện, đồng thời các lợi ích của điều trị được duy trì theo thời gian. (Xem ‘Bằng chứng về hiệu quả’ ở dưới.)
Nguyên tắc chung – Giáo dục bệnh nhân không chỉ đơn thuần là cung cấp thông tin; giáo dục tâm lý là một chương trình huấn luyện hành vi dựa trên thông tin, nhằm hỗ trợ bệnh nhân điều chỉnh lối sống để ứng phó với rối loạn lưỡng cực và cải thiện kết quả điều trị. Bệnh nhân được trang bị các công cụ để chủ động hơn trong quá trình điều trị và tự quản lý bệnh lý của mình. Chúng tôi khuyến khích các lâm sàng viên triển khai giáo dục tâm lý nhóm ngay từ giai đoạn sớm của bệnh. (Xem ‘Nguyên tắc chung’ ở dưới.)
Triển khai giáo dục tâm lý nhóm
-
Nhà trị liệu thực hiện giáo dục tâm lý nhóm cần có kinh nghiệm điều trị bệnh nhân lưỡng cực và điều phối nhóm trị liệu, đồng thời được đào tạo về kỹ năng xã hội và giáo dục tâm lý nhóm trong rối loạn lưỡng cực. Vai trò này có thể do bác sĩ tâm thần, nhà tâm lý học, điều dưỡng tâm thần hoặc nhân viên công tác xã hội đảm nhiệm.
-
Ưu tiên tuyển chọn những bệnh nhân đang trong giai đoạn bình ổn (euthymic), đặc biệt là những người đã ổn định trong thời gian tương đối dài. Tuy nhiên, vẫn có thể tiếp nhận những bệnh nhân có triệu chứng nhẹ và tình trạng tương đối ổn định. Ngoài ra, giáo dục tâm lý nhóm có thể phù hợp hơn với những bệnh nhân có ít giai đoạn rối loạn khí sắc trước đó và ít bệnh đồng mắc.
-
Các nhóm giáo dục tâm lý là nhóm kín, nghĩa là sau buổi sinh hoạt đầu tiên, thành viên mới sẽ không được tham gia. Quy mô tối ưu của một nhóm giáo dục tâm lý là từ 8 đến 12 bệnh nhân. Số lượng buổi trị liệu trong các chương trình nghiên cứu dao động từ 6 đến 21 buổi, với thời lượng mỗi buổi khoảng 90 phút. (Xem ‘Triển khai điều trị’ ở dưới.)
Nội dung – Các chủ đề chính trong giáo dục tâm lý nhóm bao gồm:
- Nhận thức về bệnh lý.
- Các lựa chọn điều trị bằng thuốc và tuân thủ điều trị.
- Nhận diện các dấu hiệu tiền triệu của các giai đoạn rối loạn khí sắc tái phát.
- Điều chỉnh các thói quen sinh hoạt.
Các chủ đề tiềm năng khác bao gồm: các yếu tố khởi phát giai đoạn rối loạn khí sắc, diễn tiến của bệnh, tránh sử dụng chất, vấn đề mang thai và di truyền, các liệu pháp thay thế không hiệu quả, quản lý căng thẳng và giải quyết vấn đề. (Xem ‘Nội dung’ ở dưới.)
Các lợi ích khác của liệu pháp tâm lý duy trì – Liệu pháp tâm lý phối hợp có thể được sử dụng trong điều trị duy trì cho các mục đích khác ngoài việc ngăn ngừa tái phát. Ví dụ, phục hồi chức năng (functional remediation) có thể cải thiện tình trạng suy giảm nhận thức và chức năng tâm lý xã hội. (Xem ‘Phục hồi chức năng’ ở dưới.)