TÓM TẮT
Tổng quan – Rụng tóc sẹo ly tâm trung tâm (CCCA) là một thể rụng tóc sẹo đặc trưng bởi tình trạng rụng tóc lan rộng ly tâm, bắt đầu từ vùng đỉnh hoặc xoáy của da đầu. Đa số bệnh nhân được chẩn đoán CCCA là nữ giới có nguồn gốc di truyền từ châu Phi với đặc điểm tóc xoăn chặt. Tuy nhiên, nam giới cũng có thể gặp tình trạng này (Xem thêm mục ‘Dịch tễ học’ ở dưới).
Cơ chế bệnh sinh – Cơ chế bệnh sinh của CCCA hiện chưa được hiểu rõ và các yếu tố khởi phát vẫn còn mơ hồ. Một giả thuyết cho rằng hiện tượng bong vảy sớm bao rễ trong của nang tóc là yếu tố thúc đẩy (hình 2). Một giả thuyết mới khác cho rằng CCCA có thể là một rối loạn tăng sinh xơ (FPD), điều này được hỗ trợ bởi dữ liệu vi mảng gen (gene chip microarray).
Mặc dù một số phương pháp chăm sóc tóc có thể gây tổn thương tóc và da đầu được đề xuất là yếu tố khởi phát CCCA, nhưng mối liên hệ giữa các thói quen chăm sóc tóc và CCCA vẫn cần được chứng minh thêm. Ở một nhóm bệnh nhân, các đột biến trong gen PADI3 có thể đóng một vai trò nhất định (Xem thêm mục ‘Cơ chế bệnh sinh’ và ‘Nguyên nhân’ ở dưới).
Biểu hiện lâm sàng – CCCA thường khởi đầu bằng những mảng thưa tóc nhẹ tại vùng đỉnh hoặc xoáy của da đầu. Theo thời gian, vùng rụng tóc mở rộng theo hình ly tâm, trong đó mức độ rụng tóc nặng nhất tập trung ở trung tâm (hình 1A-D).
Các dấu hiệu viêm lâm sàng như sẩn, mụn mủ, hồng ban và vảy có thể xuất hiện hoặc không. Tình trạng đau, ngứa, nhạy cảm hoặc các rối loạn cảm giác khác tại vùng tổn thương thay đổi tùy từng trường hợp (Xem thêm mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới).
Chẩn đoán – Cần nghi ngờ CCCA ở những bệnh nhân có tình trạng rụng tóc lan rộng ly tâm vùng trung tâm da đầu, đặc biệt là nữ giới có nguồn gốc di truyền từ châu Phi. Soi da (dermoscopy) có thể hỗ trợ chẩn đoán (hình 6 và bảng 1). Vì một số thể rụng tóc khác có biểu hiện lâm sàng tương tự CCCA, khuyến cáo nên thực hiện sinh thiết da đầu để xác định chẩn đoán (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán’ và ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới).
Điều trị – Dữ liệu về điều trị CCCA còn hạn chế và hiện chưa có hướng dẫn điều trị chuẩn hóa. Các lựa chọn điều trị hiện nay chủ yếu dựa trên khuyến cáo từ các lâm sàng gia giàu kinh nghiệm trong điều trị bệnh lý tóc và da đầu (Xem thêm mục ‘Điều trị’ ở dưới).
- Thể bệnh nhẹ – Đối với bệnh nhân CCCA mức độ nhẹ (vùng rụng tóc nhỏ, tiến triển chậm và dấu hiệu viêm lâm sàng tối thiểu), chúng tôi đề xuất điều trị ban đầu bằng corticosteroid bôi tại chỗ cường độ mạnh (bảng 2) (Khuyến cáo 2C).
- Thể bệnh lan rộng – Đối với bệnh nhân có tổn thương lan rộng (hoặc thể nhẹ không đáp ứng với đơn trị liệu bằng corticosteroid), chúng tôi đề xuất phối hợp thêm kháng sinh nhóm tetracycline đường uống với phác đồ corticosteroid bôi tại chỗ cường độ mạnh (Khuyến cáo 2C).
Kinh nghiệm lâm sàng cho thấy tiêm corticosteroid nội tổn thương có thể là một liệu pháp hỗ trợ hữu ích, đặc biệt ở những bệnh nhân có dấu hiệu viêm rõ rệt. Một số dữ liệu hạn chế cho thấy các liệu pháp bổ trợ khác như minoxidil và metformin cũng có thể mang lại lợi ích (Xem thêm mục ‘Corticosteroid tại chỗ’ và ‘Các liệu pháp khác’ ở dưới).