Phát ban do thuốc cố định

TÓM TẮT

Định nghĩa và căn nguyên – Phát ban cố định do thuốc (FDE) là một phản ứng da do thuốc, đặc trưng bởi sự tái xuất hiện của tổn thương tại cùng một vị trí khi tiếp xúc trở lại với loại thuốc gây bệnh. Các nguyên nhân thường gặp nhất bao gồm sulfonamide kháng khuẩn, kháng sinh, thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), thuốc giảm đau và thuốc an thần (Xem thêm mục ‘Giới thiệu’ và ‘Các thuốc gây bệnh’ ở dưới).

Biểu hiện lâm sàng

• Đặc điểm điển hình – FDE thường biểu hiện bằng các dát đơn độc hình tròn hoặc oval, màu đỏ sẫm đến nâu/đen, có thể tiến triển thành các mảng phù nề hoặc bọng nước (hình 1A-B, 1E). Các vị trí thường gặp bao gồm môi, cơ quan sinh dục, vùng quanh hậu môn và các chi. Các tổn thương cấp tính thường xuất hiện từ 30 phút đến 8 giờ sau khi dùng thuốc và tự khỏi trong vòng 7 đến 10 ngày, để lại tình trạng tăng sắc tố sau viêm màu xám/nâu hoặc xám đá phiến kéo dài (hình 1C). (Xem thêm mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới).
• Đặc điểm không điển hình – Trong một số trường hợp hiếm gặp, FDE có thể biểu hiện không điển hình, bao gồm phát ban cố định do thuốc dạng bọng nước toàn thân (GBFDE) và phát ban cố định do thuốc không gây tăng sắc tố (NPFDE), dễ nhầm lẫn với các phản ứng thuốc nghiêm trọng hơn như hội chứng Stevens-Johnson/hoại tử thượng bì độc tính (SJS/TEN) (hình 7). (Xem thêm mục ‘Các biến thể lâm sàng’ ở dưới).

Chẩn đoán – Việc chẩn đoán FDE ở thể điển hình thường đơn giản, dựa trên hình thái tổn thương và bệnh sử. Xét nghiệm mô bệnh học từ sinh thiết da có giá trị giúp xác định chẩn đoán trong những trường hợp có biểu hiện lâm sàng bất thường. Các test gây dị ứng toàn thân hoặc tại chỗ có thể hữu ích trong việc xác định thuốc gây bệnh khi bệnh sử không rõ ràng hoặc khi nghi ngờ nhiều loại thuốc cùng lúc. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán’ ở dưới).

Điều trị – Ngừng và tránh sử dụng loại thuốc gây bệnh là khía cạnh quan trọng nhất trong quản lý FDE. (Xem thêm mục ‘Ngừng và tránh dùng thuốc’ ở dưới).

• Đối với bệnh nhân có một tổn thương đơn lẻ hoặc số lượng tổn thương ít, chúng tôi đề xuất điều trị triệu chứng bằng corticosteroid tại chỗ và thuốc kháng histamine toàn thân (Khuyến cáo 2C). Corticosteroid tại chỗ có độ mạnh trung bình đến cao (nhóm 1 đến 3 (bảng 1)) được bôi 2 lần mỗi ngày trong 7 đến 10 ngày.
• Đối với bệnh nhân có FDE toàn thân hoặc GBFDE, đặc biệt nếu có các triệu chứng toàn thân, một liệu trình ngắn corticosteroid toàn thân (ví dụ: prednisone 0,5 đến 1 mg/kg/ngày trong 3 đến 5 ngày) có thể mang lại lợi ích, mặc dù hiện còn thiếu các nghiên cứu hỗ trợ việc sử dụng này. (Xem thêm mục ‘Điều trị triệu chứng’ ở dưới).