Dự phòng các sự cố bất lợi do thuốc trong bệnh viện

TÓM TẮT

• Định nghĩa

  Sự cố bất lợi do thuốc (Adverse drug events – ADEs) được định nghĩa là bất kỳ tổn thương nào phát sinh từ việc sử dụng thuốc, bao gồm tổn thương thể chất, tổn thương tâm thần hoặc suy giảm chức năng. ADE là thước đo trực tiếp về tổn hại cho bệnh nhân hơn là sai sót trong dùng thuốc. Sai sót trong dùng thuốc (medication errors) đề cập đến bất kỳ lỗi nào xảy ra trong quá trình sử dụng thuốc, bất kể có gây ra tổn thương hay có tiềm năng gây tổn thương hay không. (Xem thêm ‘Định nghĩa’ ở dưới.)

• Bối cảnh nguy cơ cao

  Mặc dù ADE có thể xảy ra ở bất kỳ thời điểm và vị trí nào trong bệnh viện, nhưng hai bối cảnh phổ biến nhất là tại đơn vị hồi sức tích cực (ICU) và trong các khung giờ ngoài hành chính (ban đêm và cuối tuần). (Xem thêm ‘Tỷ lệ mắc’ ở dưới.)

• Đối tượng nguy cơ cao

  Trẻ em có nguy cơ cao gặp sai sót dùng thuốc và ADE, chủ yếu do nhu cầu điều chỉnh liều theo tuổi, cân nặng hoặc chỉ số khối cơ thể (BMI). Trẻ nhỏ thường không có khả năng tự nhận biết các sai sót tiềm ẩn. Bệnh nhân cao tuổi cũng dễ gặp sai sót dùng thuốc và ADE do tình trạng đa bệnh lý, dự trữ sinh lý suy giảm và việc sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc. (Xem thêm ‘Đối tượng nguy cơ cao’, ‘Thuốc nguy cơ cao’ và “Kê đơn thuốc cho người cao tuổi” ở dưới.)

• Can thiệp

  Cần áp dụng tiếp cận đa phương thức để ngăn ngừa sai sót dùng thuốc và ADE trong bệnh viện, bao gồm cả các can thiệp dựa trên nhân viên y tế và can thiệp dựa trên hệ thống. (Xem thêm ‘Can thiệp’ ở dưới.)

• Can thiệp từ phía nhân viên y tế

  Lâm sàng viên nên rà soát danh mục thuốc trong mỗi lần thăm khám bệnh nhân và điều chỉnh thuốc phù hợp để giảm thiểu nguy cơ xảy ra ADE. Đồng thời, cần cảnh giác với các loại thuốc có nguy cơ cao hoặc không cần thiết, các thuốc gây tác dụng phụ và tương tác thuốc-thuốc (sơ đồ 1). Ngoài ra, cần giải quyết vấn đề không tuân thủ điều trị và chỉnh liều thuốc phù hợp theo tuổi và độ thanh thải creatinine. (Xem thêm ‘Tiếp cận từ phía nhân viên y tế’ ở dưới.)

• Can thiệp từ hệ thống

  Các hệ thống được thiết kế kém có thể gây ra sai sót dùng thuốc và ADE, hoặc khiến việc phát hiện các sai sót này trở nên khó khăn. Các can thiệp hệ thống để ngăn ngừa sai sót dùng thuốc bao gồm: hệ thống nhập y lệnh điện tử (CPOE) kết hợp hỗ trợ ra quyết định lâm sàng, hồ sơ quản lý dùng thuốc điện tử (eMAR), mã vạch, bơm tiêm thông minh, dược sĩ tư vấn cho bệnh nhân và lâm sàng viên, đối chiếu thuốc và các sáng kiến giáo dục. (Xem thêm ‘Tiếp cận từ hệ thống’ và “Xuất viện và tái nhập viện” ở dưới.)