Bệnh lý gân vùng khuỷu tay (Hội chứng Tennis elbow và Golfer’s elbow)

TÓM TẮT

Sinh lý bệnh – Bệnh lý gân khuỷu tay là tình trạng thoái hóa gân mạn tính tại điểm bám của các gân gấp hoặc gân duỗi cổ tay. Đây không phải là một quá trình viêm cấp tính. Về mặt bệnh học, đặc điểm của bệnh là sự mất tổ chức của mô và sự hình thành các mạch máu mới. (Xem thêm ‘Dịch tễ học và các yếu tố nguy cơ’ và ‘Sinh lý bệnh’ ở dưới.)

Yếu tố nguy cơ – Các yếu tố nguy cơ chính đối với bệnh lý gân khuỷu tay trong cộng đồng bao gồm: tuổi cao, vận động cổ tay lặp đi lặp lại ít nhất hai giờ mỗi ngày và các hoạt động gắng sức (bê vác vật nặng trên 20 kg). Đối với người chơi tennis, kỹ thuật đánh bóng kém và sử dụng loại vợt không phù hợp là những yếu tố thuận lợi dẫn đến bệnh lý này. Ở những người chơi golf, bệnh lý gân khuỷu tay thường liên quan đến việc vận dụng quá mức và kỹ thuật đánh bóng sai. (Xem thêm ‘Cơ chế chấn thương và giảm thiểu nguy cơ’, ‘Quần vợt’ và ‘Golf’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng – Bệnh nhân mắc bệnh lý gân khuỷu tay thường than phiền về đau vùng trong hoặc ngoài khớp khuỷu (đau ngoài khớp) kèm theo các dấu hiệu đặc trưng:

• Bệnh lý gân khuỷu trong (MET; “khuỷu tay người chơi golf”): Ấn đau tại điểm bám của các gân gấp cổ tay ở lồi cầu trong; đau tăng khi duỗi cổ tay thụ động; đau tăng khi gấp cổ tay chống lại lực cản.
• Bệnh lý gân khuỷu ngoài (LET; “khuỷu tay người chơi tennis”): Ấn đau tại điểm bám của các gân duỗi cổ tay ở lồi cầu ngoài; đau tăng khi gấp cổ tay thụ động; đau tăng khi duỗi cổ tay chống lại lực cản.

(Xem thêm ‘Biểu hiện lâm sàng và thăm khám’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt – Có nhiều bệnh lý có thể gây đau khu trú vùng trong hoặc vùng ngoài khuỷu tay (bảng 1 và bảng 2). (Xem thêm ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Điều trị – Các bằng chứng chất lượng cao hỗ trợ cho những phương pháp điều trị đặc hiệu đối với bệnh lý gân khuỷu tay (thoái hóa gân khuỷu) hiện còn hạn chế. Khi đã có chẩn đoán lâm sàng, hướng điều trị ban đầu bao gồm điều chỉnh hoạt động, sử dụng đai hỗ trợ (counterforce bracing), thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) nếu không có chống chỉ định và vật lý trị liệu (sơ đồ 1). Đai hỗ trợ có thể giúp giảm áp lực lên gân và cơ tại điểm bám của các cơ duỗi cẳng tay, từ đó giảm đau và cải thiện chức năng. Các chương trình vật lý trị liệu được thiết kế bài bản, bao gồm các bài tập tăng cường sức mạnh ly tâm (eccentric strengthening) tăng dần, mang lại hiệu quả điều trị cho nhiều bệnh nhân. (Xem thêm ‘Xử trí ban đầu’ và ‘Vật lý trị liệu và bài tập ly tâm’ ở dưới.)

Tiêm Glucocorticoid trong bệnh lý gân khuỷu ngoài (LET) giúp cải thiện nhiều chỉ số kết quả ngắn hạn (6 tuần) và tạo điều kiện cho bệnh nhân thực hiện vật lý trị liệu, tuy nhiên phương pháp này không ngăn ngừa được tái phát và có thể dẫn đến kết quả dài hạn kém hơn. Nitroglycerin bôi tại chỗ là một phương pháp điều trị an toàn, giúp cải thiện triệu chứng ở một số bệnh nhân. (Xem thêm ‘Tiêm Glucocorticoid’ và ‘Nitroglycerin bôi tại chỗ’ ở dưới.)

Đối với những bệnh nhân không đáp ứng với các can thiệp ban đầu tiêu chuẩn, chúng tôi thường chỉ định chẩn đoán hình ảnh trước khi cân nhắc các phương pháp điều trị khác. Một số liệu pháp tiềm năng giúp phục hồi gân đang được nghiên cứu và có thể mang lại lợi ích cho một số bệnh nhân, nhưng bằng chứng còn hạn chế, bao gồm thủ thuật dùng kim giải phóng gân qua da (percutaneous needle tenotomy) và iontophoresis. (Xem thêm ‘Các phương pháp điều trị đang nghiên cứu có tiềm năng’ ở dưới.)

Chỉ định chuyển chuyên khoa – Chỉ định chuyển chuyên khoa chấn thương chỉnh hình bao gồm: đau nặng hoặc suy giảm chức năng rõ rệt kéo dài từ 6 tháng trở lên, hoặc điều trị bảo tồn không cải thiện được triệu chứng và chức năng sau 6 tháng. (Xem thêm ‘Chỉ định chuyển chuyên khoa chấn thương chỉnh hình’ ở dưới.)