Kê đơn thuốc cho người cao tuổi

TÓM TẮT

Nhận diện các biến cố bất lợi của thuốc – Khi thăm khám cho người cao tuổi, luôn phải lưu ý đến khả năng xảy ra biến cố bất lợi của thuốc (ADE); mọi triệu chứng mới xuất hiện đều cần được xem là do thuốc cho đến khi có bằng chứng ngược lại. Những thay đổi về dược động học làm tăng nồng độ thuốc trong huyết tương và những thay đổi về dược lực học làm tăng độ nhạy cảm với thuốc ở người cao tuổi. (Xem thêm ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

Vai trò của các thực phẩm chức năng và thảo dược – Bác sĩ lâm sàng cần cảnh giác với việc sử dụng thực phẩm chức năng và thảo dược ở bệnh nhân cao tuổi, vì người bệnh thường không chủ động cung cấp thông tin này và dễ gặp phải các tương tác thuốc liên quan. (Xem thêm ‘Thực phẩm chức năng và thảo dược’ ở dưới.)

Các thuốc tiềm tàng không phù hợp – Hiện có nhiều bộ tiêu chí xác định các loại thuốc không nên kê đơn, hoặc cần hết sức thận trọng khi chỉ định cho người cao tuổi. Khi đưa ra quyết định điều trị, bác sĩ lâm sàng cần cân nhắc tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân và vận dụng tư duy lâm sàng thay vì tuân thủ một cách máy móc các hướng dẫn kê đơn. (Xem thêm ‘Các thuốc tiềm tàng không phù hợp’ ở dưới.)

Thiếu hụt sử dụng thuốc phù hợp – Bác sĩ lâm sàng cũng thường kê đơn thiếu hụt các thuốc có thể mang lại lợi ích cho người cao tuổi, ví dụ như statin. Có thể thấy, các bác sĩ có xu hướng thận trọng trong việc tránh kê đơn quá mức các liệu pháp không phù hợp hơn là chủ động kê đơn các thuốc có chỉ định chính xác. Những rào cản về tài chính của bệnh nhân hoặc việc thiếu các hàm lượng thuốc phù hợp cũng góp phần dẫn đến tình trạng thiếu hụt sử dụng thuốc. (Xem thêm ‘Thiếu hụt sử dụng thuốc phù hợp’ ở dưới.)

Nguy cơ xảy ra biến cố bất lợi của thuốc

Người cao tuổi – Các biến cố bất lợi của thuốc (ADE) dẫn đến tỷ lệ nhập viện ở người cao tuổi cao gấp 4 lần so với người trẻ. Hiện tượng kê đơn nối tiếp (prescribing cascades), tương tác thuốc và liều dùng không phù hợp là những nguyên nhân gây ra ADE có thể phòng ngừa được. (Xem thêm ‘Biến cố bất lợi của thuốc’ ở dưới.)

Bệnh nhân tại các cơ sở chăm sóc dài hạn – ADE là một vấn đề đặc biệt nghiêm trọng đối với bệnh nhân tại các viện dưỡng lão; trong đó, các thuốc an thần kinh không điển hình và warfarin là những thuốc thường gặp nhất gây ra ADE ở nhóm đối tượng này. (Xem thêm ‘Bệnh nhân tại các cơ sở chăm sóc dài hạn’ ở dưới.)

Tiếp cận kê đơn theo từng bước – Quy trình kê đơn theo từng bước cho người cao tuổi nên bao gồm:

• Đánh giá định kỳ liệu pháp dùng thuốc hiện tại.
• Ngừng các thuốc không cần thiết.
• Cân nhắc các chiến lược thay thế không dùng thuốc.
• Xem xét các thuốc thay thế an toàn hơn.
• Sử dụng liều thấp nhất có hiệu quả.
• Đảm bảo cung cấp đầy đủ các thuốc cần thiết và có lợi cho bệnh nhân.

(Xem thêm ‘Tiếp cận kê đơn theo từng bước’ ở dưới.)