Đánh giá và xử trí ban đầu chấn thương hàm mặt ở người lớn

TÓM TẮT

Ưu tiên trong xử trí chấn thương; chấn thương ổ mắt – Những tổn thương gây biến dạng khuôn mặt thường dễ gây xao nhãng. Tuy nhiên, lâm sàng cần tập trung vào các nguyên tắc cơ bản trong cấp cứu chấn thương (tức là đánh giá sơ cấp – primary survey) trước khi thực hiện thăm khám chi tiết vùng mặt (thuộc đánh giá thứ cấp – secondary survey). Chấn thương ổ mắt được thảo luận trong một phần riêng. (Xem “Vỡ nhãn cầu: Đánh giá cấp cứu và xử trí ban đầu”, “Gãy xương ổ mắt”, “Bong võng mạc”, “Xuất huyết tiền phòng do chấn thương: Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán” và “Xuất huyết tiền phòng do chấn thương: Xử trí”.)

Đánh giá và quản lý đường thở – Các dấu hiệu gợi ý nguy cơ tổn thương đường thở bao gồm nói khàn, phù nề vùng hầu họng hoặc tiếng rít thanh quản (stridor). Bệnh nhân chấn thương nằm ngửa có tình trạng chảy máu nhiều hoặc có nhiều dị vật trong khoang miệng do tổn thương vùng mặt sẽ có nguy cơ hít sặc và tắc nghẽn đường thở. Cần hút sạch máu và dị vật một cách tích cực (có thể cần đến hai thiết bị hút) hoặc loại bỏ bằng tay nếu cần thiết. Tốt nhất nên thiết lập đường thở sớm bằng cách đặt nội khí quản nếu tiên lượng có nguy cơ tắc nghẽn.

Gãy xương vùng mặt có thể gây khó khăn cho việc thông khí bằng bóp bóng qua mặt nạ (bag-valve-mask); do đó, cần chuẩn bị sẵn các kỹ thuật hỗ trợ đường thở dự phòng. Đối với những bệnh nhân xuất huyết hầu họng nặng nhưng không yêu cầu cố định cột sống, nên cho phép bệnh nhân nằm ở tư thế thoải mái nhất. (Xem mục ‘Đường thở’ ở dưới và “Quản lý đường thở ở người trưởng thành bị chấn thương đường thở trực tiếp trong cấp cứu và hồi sức tích cực”.)

Kiểm soát chảy máu – Chảy máu thường được xử trí bằng cách ép trực tiếp. Nếu không hiệu quả, có thể đạt được cầm máu bằng cách khâu cấp cứu vết rách hoặc thắt mạch máu liên quan. Thiếu máu cục bộ mô vùng mặt rất ít khi xảy ra do mạng lưới thông nối phong phú giữa các động mạch mặt. Cần thận trọng, tránh kẹp hoặc thắt mù các cấu trúc vì có thể gây tổn thương dây thần kinh hoặc ống dẫn. (Xem mục ‘Chảy máu’ ở dưới.)

Hỏi bệnh – Ngoài việc khai thác tiền sử chấn thương cơ bản và các bệnh lý nội khoa trước đó, lâm sàng cần tập trung trả lời các câu hỏi cụ thể liên quan đến chức năng vùng mặt và tổn thương, chẳng hạn như:

• Anh/chị có thể thở bằng cả hai bên mũi không?
• Anh/chị có gặp khó khăn gì khi nói không?
• Anh/chị có gặp tình trạng nhìn đôi hoặc vấn đề gì về thị lực không?
• Thính lực của anh/chị có bình thường không?
• Anh/chị đã từng chấn thương hay phẫu thuật vùng mặt trước đây chưa, bao gồm cả các thủ thuật điều chỉnh thị lực (ví dụ: LASIK, phẫu thuật đục thủy tinh thể)?

(Xem mục ‘Hỏi bệnh và thăm khám lâm sàng’ ở dưới.)

Chăm sóc vết thương và dự phòng kháng sinh – Để đảm bảo kết quả thẩm mỹ tối ưu, các vết thương do động vật cắn, vết thương bị nhiễm bẩn nặng hoặc có dị vật găm sâu cần được làm sạch, cắt lọc và khâu phục hồi triệt để càng sớm càng tốt. Không yêu cầu dùng kháng sinh cho các vết thương vùng mặt đơn thuần; các trường hợp vết thương có chỉ định dùng kháng sinh được mô tả chi tiết trong bài. (Xem mục ‘Vết thương’ và ‘Dự phòng nhiễm trùng’ ở dưới.)

Chẩn đoán hình ảnh – Chẩn đoán chính xác và chuyển tuyến kịp thời là chìa khóa trong xử trí ban đầu gãy xương vùng mặt. Chụp cắt lớp vi tính (CT scan) là phương pháp chẩn đoán chủ đạo trong hầu hết các trường hợp. Khi chụp CT vùng mặt, cần thực hiện các lát cắt mỏng và tái tạo theo cả mặt phẳng coronal (trán) và sagittal (dọc). Chấn thương mũi đơn thuần thường không yêu cầu chẩn đoán hình ảnh, ngoại trừ các trường hợp ngoại lệ được mô tả trong bài. (Xem mục ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới.)

Các tổn thương cụ thể – Việc xử trí ban đầu các tổn thương vùng mặt thường gặp và quan trọng, như gãy xương mũi, gãy xương tầng mặt giữa (ví dụ: gãy xương gò má, LeFort), rách vùng miệng và chấn thương răng, được thảo luận chi tiết trong bài. (Xem mục ‘Các tổn thương cụ thể’ ở dưới.)