TÓM TẮT
Định nghĩa – Xuất huyết tiêu hóa dưới (LGIB) là tình trạng chảy máu xảy ra ở vị trí sau dây chằng Treitz, bao gồm các nguồn chảy máu từ ruột non và đại tràng. Biểu hiện điển hình là đi ngoài ra máu đỏ tươi (hematochezia). (Xem phần ‘Định nghĩa’ ở dưới.)
Tiếp cận chẩn đoán – Các khả năng chẩn đoán phụ thuộc vào nhóm tuổi của bệnh nhân, sau đó được thu hẹp thông qua khai thác bệnh sử và thăm khám lâm sàng tập trung (Sơ đồ 1 và Bảng 1). Cần đo nồng độ hemoglobin hoặc làm tổng phân tích tế bào máu (CBC) đối với những bệnh nhân có tình trạng sức khỏe kém hoặc xuất huyết nhiều hơn mức tối thiểu. Trong hầu hết các trường hợp, lâm sàng nên quan sát trực tiếp phân và làm xét nghiệm tìm máu trong phân vì một số loại thực phẩm và thuốc có thể khiến phân có màu giống như máu (Bảng 2). Các xét nghiệm cận lâm sàng hoặc chẩn đoán hình ảnh khác sẽ được chỉ định thêm để chẩn đoán xác định hoặc loại trừ các nguyên nhân cụ thể. (Xem phần ‘Tiếp cận chẩn đoán’ và ‘Xét nghiệm tìm máu trong phân’ ở dưới.)
Nguyên nhân – Chẩn đoán phân biệt xuất huyết tiêu hóa dưới thay đổi tùy theo nhóm tuổi (Hình 1). Các cân nhắc chính bao gồm:
Các nguyên nhân thường gặp
- Nứt kẽ hậu môn – Nguyên nhân phổ biến gây xuất huyết trực tràng lượng ít ở mọi nhóm tuổi. Tình trạng này thường khởi phát do táo bón, đặc biệt phổ biến trong các giai đoạn thay đổi chế độ ăn (bắt đầu ăn dặm hoặc uống sữa bò), tập đi vệ sinh hoặc khi trẻ bắt đầu đi học. Ở trẻ lớn hơn, nứt kẽ hậu môn cũng có thể liên quan đến bệnh viêm ruột (IBD). (Xem phần ‘Nứt kẽ hậu môn’ ở dưới.)
- Viêm trực tràng – đại tràng do protein thực phẩm – Nguyên nhân thường gặp gây đi ngoài ra máu ở trẻ nhũ nhi, thường do tiêu thụ sữa bò hoặc protein đậu nành. Tình trạng này có thể xảy ra ở trẻ uống sữa công thức hoặc trẻ bú mẹ nếu người mẹ tiêu thụ sữa bò trong chế độ ăn. Trẻ mắc bệnh thường đi phân lỏng, thường kèm máu ẩn hoặc máu đại thể, nhưng nhìn chung vẫn khỏe mạnh và bệnh thường tự khỏi trước 12 tháng tuổi. (Xem phần ‘Viêm trực tràng – đại tràng do protein thực phẩm’ ở dưới.)
- Polyp thiếu nhi – Đây là những u hamartoma lành tính, thường xuất hiện từ 2 đến 10 tuổi, đỉnh điểm là từ 3 đến 4 tuổi. Bệnh nhân thường xuất hiện tình trạng xuất huyết trực tràng không đau. Hầu hết polyp ở trẻ em là đơn độc và lành tính, nhưng những trẻ có nhiều polyp có thể mắc hội chứng đa polyp và cần được theo dõi định kỳ. (Xem phần ‘Polyp thiếu nhi’ ở dưới.)
- Bệnh viêm ruột (IBD) – IBD bao gồm viêm đại tràng loét và bệnh Crohn (CD), có thể khởi phát ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến hơn ở giai đoạn đầu tuổi dậy thì. Các triệu chứng thường gặp bao gồm đau bụng, sốt, sụt cân, chậm phát triển và tiêu chảy (có máu hoặc không máu). Nhiều bệnh nhân có tình trạng thiếu sắt, tăng calprotectin trong phân và/hoặc tăng tốc độ lắng máu (ESR) hoặc protein C phản ứng (CRP). (Xem phần ‘Bệnh viêm ruột’ ở dưới.)
Cấp cứu bụng cấp – Tình trạng bụng cấp kèm xuất huyết trực tràng có thể gây ra bởi:
- Xoay ruột kèm xoắn ruột non – Thường gặp ở trẻ sơ sinh nhưng có thể xuất hiện ở trẻ ở mọi lứa tuổi. (Xem phần ‘Xoay ruột kèm xoắn ruột non’ ở dưới.)
- Bệnh Hirschsprung – Biến chứng do tắc ruột (thường ở trẻ sơ sinh) hoặc viêm đại tràng ruột (thường ở trẻ nhũ nhi hoặc trẻ đã biết mắc bệnh Hirschsprung). (Xem phần ‘Bệnh Hirschsprung’ ở dưới.)
- Lồng ruột – Thường gặp ở trẻ nhũ nhi hoặc trẻ tuổi mầm non. (Xem phần ‘Lồng ruột’ ở dưới.)
- Túi thừa Meckel – Thường không có triệu chứng nhưng có thể gây xuất huyết trực tràng không đau, diễn tiến mạn tính âm thầm hoặc cấp tính ồ ạt. Có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất ở trẻ dưới 2 tuổi. (Xem phần ‘Túi thừa Meckel’ ở dưới.)