Sinh lý bệnh của hội chứng ruột ngắn

TÓM TẮT

Các yếu tố quyết định ban đầu đối với chức năng ruột

• Hồi tràng – Phẫu thuật cắt bỏ hồi tràng gây ra những ảnh hưởng quan trọng đối với bệnh nhân hội chứng ruột ngắn (SBS) do vai trò đặc thù của hồi tràng trong việc hấp thu vitamin B12 và axit mật (hình 1), giảm nhu động ruột khi có sự kích thích của chất béo (cơ chế “phanh hồi tràng” – ileal brake), và khả năng thích nghi. (Xem phần ‘Cắt bỏ hồi tràng’ ở dưới.)

  Mất van hồi-manh làm giảm khả năng cai nuôi dưỡng tĩnh mạch (PN) ở bệnh nhân nhi. Nguyên nhân là do thời gian vận chuyển trong ruột bị rút ngắn và thúc đẩy sự phát triển quá mức của vi khuẩn trong ruột non. Đối với người trưởng thành, van hồi-manh dường như ít ảnh hưởng hơn đến kết cục của SBS. (Xem phần ‘Mất van hồi-manh’ ở dưới.)

• Đại tràng – Đại tràng đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thu nước, chất điện giải và thu hồi năng lượng dưới dạng các axit béo chuỗi ngắn. Nguồn năng lượng này có thể đáp ứng một phần đáng kể nhu cầu năng lượng ở bệnh nhân SBS, ít nhất là ở người trưởng thành. Ngoài ra, đại tràng còn giúp làm chậm quá trình vận chuyển trong ruột và kích thích sự thích nghi của ruột. (Xem phần ‘Mất đại tràng’ ở dưới.)

Sự thích nghi của ruột

• Định nghĩa và diễn tiến thời gian – Sự thích nghi của ruột là những thay đổi xảy ra sau phẫu thuật cắt ruột nhằm tăng khả năng hấp thu. Quá trình này bao gồm cả những thay đổi về cấu trúc và chức năng. Phần lớn sự thích nghi diễn ra tại hồi tràng, tuy nhiên một số thay đổi chức năng cũng có thể xuất hiện ở hỗng tràng hoặc đại tràng. Quá trình này giúp cải thiện dần khả năng hấp thu các chất dinh dưỡng đa lượng trong vòng 1 đến 3 năm đầu sau phẫu thuật cắt ruột. (Xem phần ‘Sự thích nghi của hồi tràng so với hỗng tràng’ ở dưới.)
• Các chất trung gian

  Tác nhân kích thích sự thích nghi của ruột rõ rệt nhất là sự hiện diện của các chất dinh dưỡng trong lòng ruột; do đó, nuôi dưỡng đường tiêu hóa là nền tảng trong điều trị bệnh nhân SBS. Hiệu ứng này được điều phối bởi các yếu tố tăng trưởng do ruột sản xuất, cùng với các tác động chức năng và nội tiết của dịch mật và dịch tụy. (Xem phần ‘Tác động của chất dinh dưỡng’ và ‘Hormone ruột’ ở dưới.)

  Glucagon-like peptide 2 (GLP-2) là một chất trung gian quan trọng trong quá trình thích nghi của ruột. Việc cung cấp GLP-2 ngoại sinh giúp thúc đẩy sự thích nghi và hấp thu chất dinh dưỡng trên các mô hình động vật SBS. Các nghiên cứu trên người cho thấy teduglutide, một dạng tương tự GLP-2 có tác dụng kéo dài, giúp thúc đẩy sự thích nghi và hấp thu của ruột, đồng thời mang lại lợi ích trong việc cai nuôi dưỡng tĩnh mạch (PN) ở bệnh nhân SBS. (Xem phần ‘Hormone ruột’ ở dưới.)

• Ý nghĩa lâm sàng – Việc áp dụng các nguyên lý sinh lý bệnh này vào thực hành lâm sàng được thảo luận chi tiết trong các bài tổng luận riêng biệt. (Xem “Quản lý hội chứng ruột ngắn ở người trưởng thành” và “Quản lý hội chứng ruột ngắn ở trẻ em”.)