TÓM TẮT
Dịch tễ học – Nhiễm G. duodenalis xảy ra trên toàn thế giới. Các nhóm đối tượng có nguy cơ cao bao gồm trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, trẻ em được nhận nuôi từ quốc gia khác, người đi du lịch, bệnh nhân suy giảm miễn dịch và bệnh nhân xơ nang. Bệnh Giardia đặc biệt phổ biến ở những vùng có điều kiện vệ sinh kém và hạn chế về cơ sở xử lý nước. (Xem ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
Đường truyền bệnh – Ký sinh trùng Giardia dạng bào nang truyền sang người qua ba con đường: qua đường nước (ví dụ: người leo núi uống nước chưa qua lọc từ suối), qua thực phẩm (ví dụ: thực phẩm sống hoặc nấu chưa chín bị nhiễm bào nang Giardia), hoặc truyền qua đường phân – miệng (ví dụ: vệ sinh kém ở bệnh nhân không kiểm soát được đại tiện). (Xem ‘Truyền bệnh’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng
Mức độ nghiêm trọng của các biểu hiện lâm sàng trong bệnh Giardia rất đa dạng. Nhìn chung, khoảng một nửa số người tiếp xúc sẽ tự loại bỏ ký sinh trùng mà không có triệu chứng lâm sàng, khoảng 15% thải bào nang nhưng không có triệu chứng, và 35% đến 45% còn lại có biểu hiện lâm sàng. (Xem ‘Phổ nhiễm bệnh’ ở dưới.)
Triệu chứng của bệnh Giardia cấp tính bao gồm tiêu chảy, mệt mỏi, đau quặn bụng và sụt cân. Triệu chứng của bệnh Giardia mạn tính bao gồm sụt cân đáng kể và hội chứng kém hấp thu, chậm phát triển ở trẻ em, đi phân lỏng và phân mỡ. (Xem ‘Bệnh Giardia cấp tính’ và ‘Bệnh Giardia mạn tính’ ở dưới.)
Khi nào nghi ngờ bệnh Giardia
- Bệnh Giardia cấp tính – Cần nghi ngờ bệnh Giardia cấp tính ở bệnh nhân đi tiêu phân lỏng, phân mỡ, mùi hôi, kèm theo đầy hơi và đau hoặc quặn bụng, đặc biệt nếu có yếu tố dịch tễ trong vòng 1 tuần trước khi khởi phát triệu chứng (ví dụ: cư trú hoặc du lịch đến vùng có điều kiện vệ sinh kém, leo núi). (Xem ‘Khi nào nghi ngờ bệnh Giardia’ ở dưới.)
- Bệnh Giardia mạn tính – Cần nghi ngờ bệnh Giardia mạn tính ở bệnh nhân có bất kỳ triệu chứng nào sau đây, ngay cả khi không có tiền sử bệnh cấp tính hoặc yếu tố nguy cơ tiếp xúc với Giardia (Xem ‘Khi nào nghi ngờ bệnh Giardia’ ở dưới.):
- Chậm phát triển ở trẻ em
- Có bằng chứng của hội chứng kém hấp thu hoặc thiếu hụt vitamin
- Sụt cân nghiêm trọng (10% đến 20% trọng lượng cơ thể)
- Đi phân lỏng, phân mỡ, đau quặn bụng và đầy hơi
Tiếp cận chẩn đoán – Chẩn đoán bệnh Giardia cấp tính và mạn tính được thực hiện thông qua soi phân hoặc xét nghiệm PCR/xét nghiệm phát hiện kháng nguyên Giardia spp. Nếu có điều kiện, xét nghiệm phát hiện kháng nguyên hoặc PCR được ưu tiên hơn do có độ nhạy cao hơn và thời gian trả kết quả nhanh hơn so với soi phân.
Nếu thực hiện soi phân, có thể dùng xét nghiệm DFA để tăng độ nhạy. Trường hợp không có xét nghiệm DFA, cần thu thập ba mẫu phân riêng biệt để tối ưu hóa khả năng tìm thấy bào nang và/hoặc thể dưỡng bào (hình 1, hình 2 và hình 3).
Ở những bệnh nhân vừa điều trị bệnh Giardia, xét nghiệm kháng nguyên và PCR có thể vẫn dương tính trong nhiều tuần sau điều trị do phát hiện các ký sinh trùng đã chết. (Xem ‘Tiếp cận chẩn đoán’ ở dưới.)