Theo dõi lưu lượng đỉnh trong hen suyễn

TÓM TẮT

Định nghĩa – Lưu lượng đỉnh (Peak Expiratory Flow – PEF, hay còn gọi là peak flow hoặc tốc độ thở ra đỉnh) là tốc độ thở ra tối đa mà một người có thể đạt được trong một nỗ lực thở ra mạnh và ngắn sau khi hít vào hết sức. (Xem thêm phần ‘Tổng quan’ ở dưới.)

Giá trị và hạn chế – Việc theo dõi PEF có giá trị trong việc phát hiện những thay đổi hoặc xu hướng kiểm soát hen của bệnh nhân. Tuy nhiên, do kết quả đo thường có sự biến thiên lớn, cần phối hợp với các xét nghiệm đáng tin cậy hơn như đo hô hấp ký (spirometry) để xác nhận hoặc loại trừ tình trạng hạn chế luồng khí mà PEF gợi ý. (Xem thêm phần ‘Tổng quan’ ở dưới, “Tổng quan về thăm dò chức năng hô hấp ở trẻ em” và “Thăm dò chức năng hô hấp trong bệnh hen”.)

Xác định giá trị bình thường – Giá trị PEF có thể được so sánh với những người bình thường cùng độ tuổi, giới tính và chiều cao để tính tỷ lệ phần trăm so với giá trị dự đoán cho mỗi bệnh nhân (bảng 2A-C) (máy tính 1 và máy tính 2). Khi xác định giá trị PEF dự đoán, các giá trị tham chiếu nên được lấy từ máy đo lưu lượng đỉnh thay vì hô hấp ký. Tuy nhiên, các quyết định lâm sàng nên dựa trên sự thay đổi so với giá trị PEF “tốt nhất của cá nhân” (personal best). (Xem thêm phần ‘Giá trị bình thường’ ở dưới.)

Kỹ thuật thực hiện – Khi hướng dẫn bệnh nhân sử dụng máy đo lưu lượng đỉnh, bước đầu tiên là rà soát kỹ thuật thực hiện tối ưu (bảng 1). Sau đó, yêu cầu bệnh nhân thực hiện thao tác đo để lâm sàng viên đánh giá kỹ thuật và điều chỉnh nếu cần thiết. (Xem thêm phần ‘Kỹ thuật’ ở dưới.)

Sử dụng đo lưu lượng đỉnh trong tự quản lý hen – Thông thường, bệnh nhân được yêu cầu theo dõi và ghi chép PEF từ 2 đến 4 lần mỗi ngày (ví dụ: buổi sáng, buổi chiều, khi có triệu chứng, sau khi dùng thuốc giãn phế quản) trong vòng hai tuần, lý tưởng nhất là khi bệnh hen đang được kiểm soát tốt. Các mẫu nhật ký được cung cấp trong phần hình ảnh (mẫu 1, mẫu 2 và bảng 3) và cũng có thể tải về từ các nguồn trực tuyến như Hội đồng Hen Quốc gia Úc và Hiệp hội Hen và Phổi Vương quốc Anh. (Xem thêm phần ‘Xác định giá trị PEF tốt nhất của cá nhân’ ở dưới.)

Kết quả theo dõi trong hai tuần sẽ được rà soát để xác định giá trị PEF “tốt nhất của cá nhân”, thường là giá trị đo được cao nhất trong giai đoạn theo dõi sau điều trị. Khoảng PEF bình thường của mỗi bệnh nhân được xác định từ 80% đến 100% giá trị tốt nhất của cá nhân đó. Giá trị này được sử dụng để xây dựng “kế hoạch hành động cho bệnh hen” (mẫu 3). (Xem thêm phần ‘Xác định giá trị PEF tốt nhất của cá nhân’ ở dưới.)

Tần suất theo dõi lưu lượng đỉnh dài hạn tùy thuộc vào nhu cầu của từng bệnh nhân và kế hoạch hành động cho bệnh hen. Các hướng dẫn khuyến cáo sử dụng theo dõi PEF như một công cụ bổ trợ cho các đánh giá kiểm soát hen khác. (Xem thêm phần ‘Tự quản lý hen’ ở dưới.)

Các ứng dụng khác – Các trường hợp khác mà việc theo dõi PEF có thể hữu ích bao gồm chăm sóc cấp cứu đợt cấp của hen ở người lớn và đánh giá hen nghề nghiệp. Theo dõi PEF có vai trò hạn chế hơn trong chẩn đoán hen và quản lý đợt cấp của hen ở trẻ em. (Xem thêm phần ‘Sử dụng theo dõi PEF trong các trường hợp khác’ ở dưới.)