Són phân chức năng ở trẻ nhũ nhi và trẻ em: Định nghĩa, biểu hiện lâm sàng và đánh giá

TÓM TẮT

Định nghĩa – Són phân chức năng là tình trạng rò rỉ phân không tự chủ vào quần sau khi trẻ đã biết đi vệ sinh, trong trường hợp không có rối loạn chức năng cơ thắt thần kinh cơ rõ rệt. (Xem thêm ‘Són phân chức năng’ ở dưới.)

Phân loại – Són phân chức năng được chia thành hai thể, giúp định hướng quá trình đánh giá và xử trí:

• Thể tích tụ (Retentive) – Tình trạng són phân có táo bón tiềm ẩn, chiếm ít nhất 80% trẻ són phân chức năng. Các triệu chứng táo bón có thể biểu hiện rõ ràng và được gia đình/người chăm sóc nhận biết, hoặc có thể diễn ra âm thầm. Việc đánh giá và xử trí những trẻ này tương tự như đối với trẻ táo bón chức năng khác. (Xem thêm ‘Thể tích tụ’ và ‘Bằng chứng của táo bón’ ở dưới.)
• Thể không tích tụ (Nonretentive) – Tình trạng són phân không có táo bón tiềm ẩn, chiếm khoảng 20% trẻ són phân chức năng. Cơ chế bệnh sinh của thể này chưa rõ ràng, nhưng có mối liên hệ chặt chẽ với các yếu tố kích thích và rối loạn tâm lý xã hội. (Xem thêm ‘Thể không tích tụ’ và ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng – Trẻ són phân thường không nhận biết được phân trong quần và có vẻ như không cảm nhận được nhu cầu đi đại tiện. Vì phân thường mềm, cha mẹ thường cho rằng trẻ tiêu chảy, ngay cả khi có tình trạng táo bón tiềm ẩn. (Xem thêm ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Đánh giá – Việc đánh giá trẻ són phân cần nhằm loại trừ các nguyên nhân thực thể (bảng 2) và xác định xem có táo bón tiềm ẩn hay không (bảng 3). Nếu tiền sử và thăm khám lâm sàng (bao gồm khám trực tràng bằng ngón tay) không cho thấy bằng chứng táo bón, cần thực hiện chẩn đoán hình ảnh để xác nhận không có táo bón tiềm ẩn. (Xem thêm ‘Tiền sử và thăm khám lâm sàng’ ở dưới.)

Xử trí – Xử trí trẻ són phân bao gồm tầm soát và giải quyết các triệu chứng tâm lý tiềm ẩn, đồng thời tư vấn cho cha mẹ rằng đây là tình trạng không tự chủ và việc răn đe, kỷ luật trẻ sẽ không mang lại hiệu quả.

Các can thiệp chính tùy thuộc vào từng thể:

• Thể tích tụ – Tập trung điều trị táo bón tiềm ẩn thông qua điều chỉnh hành vi kết hợp sử dụng thuốc nhuận tràng. (Xem “Điều trị táo bón chức năng mạn tính và són phân ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và thanh thiếu niên”.)
• Thể không tích tụ – Áp dụng các can thiệp hành vi tương tự nhưng không sử dụng thuốc nhuận tràng. (Xem “Điều trị táo bón chức năng mạn tính và són phân ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và thanh thiếu niên”, phần ‘Điều trị són phân thể không tích tụ’.)