Sỏi thận và sỏi niệu quản ở trẻ em: Dịch tễ học và cơ chế bệnh sinh

TÓM TẮT

Cơ chế bệnh sinh – Sỏi đường tiết niệu hình thành do sự kết tủa của các chất hòa tan khi nồng độ các chất này trong nước tiểu đạt mức quá bão hòa. Quá trình này xảy ra thông qua hai cơ chế (xem ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới):

• Tăng nồng độ chất hòa tan: do tăng bài tiết qua thận và/hoặc thể tích nước tiểu thấp.
• Giảm nồng độ các chất ức chế: giảm các chất ngăn chặn hình thành sỏi, điển hình là citrate.

Yếu tố nguy cơ – Yếu tố nguy cơ tiềm ẩn được ghi nhận ở 75% đến 85% trẻ em mắc sỏi thận. Các điều kiện tiền đề bao gồm bất thường chuyển hóa nước tiểu, nhiễm trùng và/hoặc bất thường cấu trúc thận hoặc đường tiết niệu (xem ‘Tổng quan về các yếu tố nguy cơ’ ở dưới).

Yếu tố nguy cơ chuyển hóa – Bất thường chuyển hóa nước tiểu được phát hiện ở khoảng 40% đến 50% trẻ em mắc sỏi thận. Rối loạn phổ biến nhất là tăng calci niệu, tiếp theo là tăng oxalat niệu và giảm citrat niệu. Tăng acid uric niệu và cystin niệu ít gặp hơn ở trẻ em (xem ‘Yếu tố nguy cơ chuyển hóa’ ở dưới).

Các rối loạn đơn gen làm tăng hấp thu calci tại ruột, suy giảm tái hấp thu calci tại ống thận hoặc tăng hủy xương có thể dẫn đến tình trạng tăng calci niệu (xem ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới).

Nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) – Khoảng 20% đến 25% trẻ em mắc sỏi thận được phát hiện hoặc có tiền sử nhiễm trùng đường tiết niệu. Nhiễm trùng có thể là nguyên nhân chính gây sỏi thận ở trẻ em hoặc xảy ra đồng thời với các bất thường về chuyển hóa hoặc cấu trúc đường tiết niệu. Các vi khuẩn sinh enzyme urease có liên quan chặt chẽ đến sỏi thận ở trẻ em, bao gồm Proteus, Providencia, Klebsiella, Pseudomonas và enterococci (xem ‘Nhiễm trùng’ ở dưới).

Bất thường cấu trúc – Bất thường cấu trúc được ghi nhận ở 10% đến 25% trẻ em mắc sỏi thận. Ở những bệnh nhân này, tình trạng ứ nước tiểu tạo điều kiện cho sự hình thành tinh thể và sỏi (xem ‘Bất thường bẩm sinh/cấu trúc’ ở dưới).