TÓM TẮT
-
Đánh giá – Đau bàn chân ở vận động viên trẻ có thể bắt nguồn từ xương (gãy xương), dây chằng (bong gân), cơ, gân hoặc cân. Việc xác định chính xác vị trí đau giúp thu hẹp chẩn đoán phân biệt (hình 24, hình 25 và hình 26). (Xem mục ‘Đánh giá’ ở dưới.)
-
Chấn thương cấp tính – Các chấn thương cấp tính thường gặp ở vùng giữa và trước bàn chân ở trẻ em và thanh thiếu niên bao gồm: phồng rộp do ma sát, vết thương lòng bàn chân, va chạm ngón chân gây tụ máu dưới móng hoặc gãy xương đốt ngón, và gãy xương bàn ngón. Tình trạng duỗi quá mức ngón chân cái có thể gây bong gân khớp bàn ngón. Chấn thương phức hợp Lisfranc ít gặp hơn nhưng cần chuyển tuyến kịp thời đến bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình có chuyên môn về nhi khoa. (Xem mục ‘Chấn thương cấp tính’ ở dưới.)
-
Chấn thương do quá tải – Các chấn thương do quá tải ở vùng giữa và trước bàn chân bao gồm viêm gân cơ gấp ngón cái dài và viêm gân cơ chày sau. Ít phổ biến hơn, trẻ em và thanh thiếu niên có thể gặp viêm cân gan chân và viêm gân cơ gấp các ngón chân dài. (Xem mục ‘Chấn thương do quá tải’ ở dưới.)
-
Bất thường vòm bàn chân – Trong số các bất thường vòm bàn chân, bàn chân bẹt linh hoạt (flexible pes planus) là phổ biến nhất, thường mô tả tình trạng bàn chân bẹt chức năng, mang tính sinh lý và không có triệu chứng. Bệnh nhân bàn chân bẹt linh hoạt kèm đau cần được đánh giá về tình trạng lỏng lẻo dây chằng, co rút gân gót và rối loạn chức năng gân cơ chày sau. Bàn chân bẹt cứng (rigid pes planus) và bàn chân vòm cao (pes cavus) cần được chuyển chuyên khoa để đánh giá các bất thường tiềm ẩn như hợp xương cổ chân (tarsal coalition – gây bàn chân bẹt), bệnh lý thần kinh cơ (gây bàn chân vòm cao), hoặc chân khoèo (talipes equinovarus – di chứng gây bàn chân vòm cao). (Xem mục ‘Bất thường vòm bàn chân’ ở dưới.)
-
Bệnh lý xương – Các bất thường về xương có thể gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên bao gồm bệnh Köhler (hoại tử vô mạch xương sên, chủ yếu gặp ở trẻ dưới 10 tuổi) (hình 7), bệnh Freiberg hoặc nhồi máu Freiberg (hoại tử vô mạch xương bàn ngón), bệnh Iselin (viêm điểm bám gân xương bàn ngón V) (hình 8), vẹo ngón cái (bunions), vẹo ngón nhỏ (bunionettes) và viêm xương vừng (hoặc gãy xương vừng do stress). Hợp xương cổ chân là tình trạng kết nối xơ hoặc xương giữa hai hoặc nhiều xương cổ chân (hình 4 và hình 1), hiện diện từ khi sinh ra nhưng chỉ khởi phát triệu chứng trong thập kỷ thứ hai của cuộc đời khi các vị trí hợp xương hóa cốt (hình 5 và hình 6). Bệnh nhân hợp xương cổ chân thường biểu hiện bàn chân bẹt cứng. (Xem mục ‘Bệnh lý xương’ ở dưới.)
-
Bệnh lý nhiễm trùng và thần kinh – Nhiễm trùng da hoặc sâu hơn (viêm mô tế bào hoặc áp xe) ở lòng bàn chân thường xảy ra sau tổn thương da (ví dụ: phồng rộp, vết thương xuyên thấu hoặc côn trùng cắn) hoặc do dị vật lưu lại như dằm, đá hoặc mảnh kính. Nhiễm trùng lan rộng có thể dẫn đến viêm xương tủy. Mụn cóc lòng bàn chân thường xuất hiện tại các điểm tì đè ở vùng ức bàn chân và gót chân (hình 28). Hội chứng ống cổ chân và u dây thần kinh Morton lần lượt là các bệnh lý thần kinh do chèn ép hoặc viêm dây thần kinh chày hoặc dây thần kinh gian ngón. (Xem mục ‘Bệnh lý nhiễm trùng và thần kinh’ ở dưới.)