Gãy thân xương đùi ở trẻ em

TÓM TẮT

• Dịch tễ học – Xương đùi là xương lớn nhất trong cơ thể, trong đó vùng thân xương là vị trí gãy thường gặp nhất ở trẻ em (hình 1). (Xem thêm phần ‘Dịch tễ học’ và ‘Giải phẫu liên quan’ ở dưới.)

• Cơ chế chấn thương – Đối với trẻ nhũ nhi và trẻ tập đi dưới 24 tháng tuổi, chấn thương do cố ý (ví dụ: ngược đãi trẻ em) là một nguyên nhân quan trọng gây gãy thân xương đùi, đặc biệt là ở những trẻ chưa biết đi. (Xem phần ‘Trẻ nhũ nhi và trẻ tập đi’ ở dưới.)

  Ngã khi chơi hoặc tai nạn giao thông là những cơ chế chấn thương thường gặp ở trẻ lớn và thanh thiếu niên. Gãy xương đùi thường đi kèm với đa chấn thương nặng, đòi hỏi phải đánh giá toàn diện để phát hiện các tổn thương phối hợp khi có lực tác động mạnh, bao gồm cả quy trình khảo sát sơ cấp và thứ cấp đầy đủ. (Xem phần ‘Trẻ em và thanh thiếu niên’ ở dưới và “Quản lý chấn thương: Tiếp cận trẻ không ổn định”.)

• Triệu chứng lâm sàng và chẩn đoán – Bệnh nhi gãy xương đùi thường có biểu hiện đau khu trú và sưng nề tại vùng thân xương đùi tổn thương, cùng với hạn chế vận động chân bên đó. Thường ghi nhận biến dạng rõ rệt, ngắn chi và/hoặc tiếng lạo xạo khi sờ nắn. (Xem phần ‘Triệu chứng lâm sàng và chẩn đoán’ ở dưới.)

  Chụp X-quang quy ước tư thế trước-sau (AP) và nghiêng toàn bộ xương đùi tổn thương, từ khớp háng đến khớp gối, là cần thiết để xác định vị trí gãy và cung cấp thông tin quan trọng phục vụ điều trị (hình 1 và hình 2). Ở bệnh nhân gãy thân xương đùi do chấn thương năng lượng cao, bắt buộc phải chụp X-quang rõ vùng cổ xương đùi. (Xem phần ‘Đánh giá X-quang’ ở dưới.)

  Trẻ dưới hai tuổi nghi ngờ ngược đãi cần được chụp X-quang khảo sát toàn thân (skeletal survey) để đánh giá các tổn thương xương khác. (Xem “Khía cạnh chỉnh hình trong ngược đãi trẻ em”, phần ‘Khảo sát xương’.)

• Điều trị ban đầu – Đối với trẻ gãy đơn thuần thân xương đùi và không có tổn thương nghiêm trọng nào khác, điều trị ban đầu bao gồm kiểm soát đau và bất động. (Xem phần ‘Điều trị ban đầu’ ở dưới.)

• Điều trị triệt để – Tất cả các trường hợp gãy thân xương đùi phải được bác sĩ chấn thương chỉnh hình có kinh nghiệm về nhi khoa đánh giá kịp thời. Phương pháp điều trị triệt để gãy thân xương đùi có thể thay đổi đáng kể, từ bất động bằng nẹp ngắn đến can thiệp phẫu thuật, chủ yếu phụ thuộc vào độ tuổi của bệnh nhân (bảng 2). Sự hiện diện của đa chấn thương nặng và/hoặc gãy xương đùi hở là những yếu tố điều chỉnh quan trọng khác. (Xem phần ‘Chỉ định hội chẩn chỉnh hình’ và ‘Điều trị triệt để’ ở dưới.)

  Quá trình liền xương đáng kể của gãy thân xương đùi ở trẻ em thường xảy ra sau 6 tuần điều trị. Ngoại trừ một số ít trường hợp, trẻ thường có thể tì đè toàn bộ trọng lượng cơ thể vào thời điểm này. Sau 3 tháng, đa số bệnh nhân có thể dần trở lại các hoạt động bình thường và thường phục hồi hoàn toàn chức năng sau 6 tháng. (Xem phần ‘Theo dõi’ và ‘Trở lại hoạt động’ ở dưới.)

• Bảo vệ trẻ em – Chẩn đoán gãy thân xương đùi ở trẻ em, đặc biệt là trẻ nhũ nhi hoặc trẻ tập đi dưới 24 tháng tuổi chưa biết đi với cơ chế chấn thương nghi vấn, cần phải đánh giá thêm về khả năng ngược đãi trẻ em (bảng 1) và phối hợp với đội ngũ bảo vệ trẻ em giàu kinh nghiệm (ví dụ: nhân viên xã hội, điều dưỡng, chuyên gia về ngược đãi trẻ em) nếu có. Ở nhiều nơi trên thế giới, các trường hợp nghi ngờ ngược đãi bắt buộc phải báo cáo cho các cơ quan chính phủ có thẩm quyền. (Xem “Ngược đãi thể xác trẻ em: Đánh giá chẩn đoán và quản lý” và “Ngược đãi trẻ em: Các vấn đề xã hội và pháp lý y khoa”, phần ‘Báo cáo nghi ngờ ngược đãi’.)