Sỏi mật: Dịch tễ học, yếu tố nguy cơ và phòng ngừa

TÓM TẮT

• Phân loại sỏi mật – Sỏi mật được cấu tạo từ hỗn hợp cholesterol, muối canxi của bilirubinate hoặc palmitate, protein và mucin. Dựa vào thành phần chủ yếu, sỏi mật được phân thành ba loại chính: sỏi cholesterol, sỏi sắc tố nâu và sỏi sắc tố đen (Xem thêm mục ‘Loại và thành phần’ ở dưới).

• Tỷ lệ lưu hành – Tỷ lệ mắc sỏi mật thay đổi đáng kể tùy theo giới tính, độ tuổi và khu vực địa lý, điều này có thể do cả yếu tố di truyền và chế độ ăn uống. Sỏi mật thường phổ biến ở nữ giới hơn nam giới trên hầu hết các nhóm tuổi và vùng địa lý (bảng 1). Tỷ lệ này tăng dần theo tuổi, đạt mức ổn định sau 50 tuổi ở nữ và 60 tuổi ở nam. Tỷ lệ mắc sỏi mật cũng khác biệt rõ rệt theo khu vực địa lý và có xu hướng cao hơn ở quần thể người da trắng và người Mỹ bản địa so với người Đông Âu, người Mỹ gốc Phi và người Nhật Bản (Xem thêm mục ‘Tỷ lệ lưu hành’ ở dưới).

• Yếu tố nguy cơ – Các yếu tố nguy cơ gây sỏi mật bao gồm tăng tuổi, giới nữ, mang thai, đái tháo đường, béo phì, giảm cân nhanh, các tình trạng gây giảm vận động túi mật và một số loại thuốc nhất định (bảng 2). Khoảng 25% nguy cơ mắc bệnh sỏi mật được quyết định bởi khuynh hướng di truyền. Các yếu tố nguy cơ quan trọng đối với sỏi sắc tố bao gồm xơ gan, bệnh Crohn/cắt đoạn hồi tràng và tăng bilirubin máu (Xem thêm mục ‘Yếu tố nguy cơ’ ở dưới).

• Yếu tố bảo vệ – Tập thể dục và các yếu tố chế độ ăn uống (ví dụ: acid ascorbic, chất béo không bão hòa đơn và đa, cà phê) có thể làm giảm nguy cơ hình thành sỏi mật (Xem thêm mục ‘Yếu tố bảo vệ’ ở dưới).

• Phòng ngừa sỏi mật – Các khuyến cáo về chế độ ăn uống và lối sống nhằm giảm nguy cơ sỏi mật tập trung vào việc duy trì cân nặng lý tưởng. Việc giảm cân ở những người thừa cân và béo phì nên được thực hiện từ từ; bệnh nhân đang nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch cần được đánh giá định kỳ để xem xét khả năng chuyển sang nuôi dưỡng qua đường tiêu hóa. Chúng tôi chỉ định sử dụng acid ursodeoxycholic để phòng ngừa sỏi mật do giảm cân nhanh ở những bệnh nhân phẫu thuật nối tắt dạ dày mà không thực hiện cắt túi mật dự phòng (Xem thêm mục ‘Phòng ngừa sỏi mật’ ở dưới).