Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán hội chứng tiền kinh nguyệt và rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt

TÓM TẮT

Hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS) – Đặc trưng bởi sự xuất hiện của các triệu chứng thể chất và/hoặc hành vi (bao gồm cả cảm xúc), xảy ra lặp lại trong nửa sau của chu kỳ kinh nguyệt và gây ảnh hưởng đến một số khía cạnh trong cuộc sống của người phụ nữ (Hình 1).

Triệu chứng về hành vi phổ biến nhất trong PMS là dễ kích động. Các phàn nàn về hành vi thường gặp khác bao gồm tâm trạng thay đổi thất thường, lo âu/căng thẳng, buồn bã hoặc trầm cảm, tăng cảm giác thèm ăn, nhạy cảm với sự khước từ và giảm hứng thú với các hoạt động thường ngày. (Xem mục ‘Phổ biến nhất’ ở dưới.)

Biểu hiện thể chất phổ biến nhất của PMS là chướng bụng và mệt mỏi cực độ. Các triệu chứng thường gặp khác bao gồm căng tức vú, đau đầu, bốc hỏa và chóng mặt. (Xem mục ‘Phổ biến nhất’ ở dưới.)

Rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt (PMDD) – Theo Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần, Phiên bản thứ 5 (DSM-5) của Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ (APA), PMDD được định nghĩa là một thể nặng của PMS, trong đó các triệu chứng giận dữ, dễ kích động và căng thẳng nội tâm chiếm ưu thế. (Xem mục ‘Định nghĩa’ và ‘Tiêu chuẩn DSM-5’ ở dưới.)

Đánh giá – Việc đánh giá bệnh nhân nghi ngờ mắc PMS hoặc PMDD nên bắt đầu bằng việc khai thác tiền sử chu kỳ kinh nguyệt và mối liên hệ giữa thời điểm xuất hiện triệu chứng với các giai đoạn của chu kỳ. Cần xem xét khả năng các triệu chứng này là do tác dụng của thuốc hoặc điều trị hormone thay vì do PMS hay PMDD. (Xem mục ‘Tiếp cận chung’ ở dưới.)

Các rối loạn tiền kinh nguyệt cần được phân biệt với các tình trạng sau:

• Sự trầm trọng hơn của một rối loạn tâm thần chính sẵn có trong giai đoạn tiền kinh nguyệt.
• Giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh.
• Các rối loạn tuyến giáp (cường giáp hoặc suy giáp).
• Các rối loạn khí sắc, chẳng hạn như rối loạn trầm cảm chủ yếu, rối loạn trầm cảm nhẹ hoặc rối loạn khí sắc (dysthymic disorder).

Phụ nữ có triệu chứng đáng kể ở cả giai đoạn nang trứng và giai đoạn hoàng thể thường có khả năng mắc rối loạn khí sắc hơn là rối loạn tiền kinh nguyệt. (Xem mục ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Nếu tiền sử triệu chứng của bệnh nhân phù hợp với PMS/PMDD và không có bằng chứng về các bệnh lý nội khoa khác, bệnh nhân nên ghi chép lại các triệu chứng một cách chủ động trong vòng hai tháng. Để ghi chép triệu chứng, chúng tôi sử dụng biểu mẫu Ghi chép mức độ nghiêm trọng của vấn đề hàng ngày (DRSP) (Bảng 2). Việc sử dụng phương pháp ghi chép chủ động và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn chẩn đoán là rất quan trọng để chẩn đoán chính xác PMS. (Xem mục ‘Theo dõi chủ động bằng thang đo tự đánh giá’ ở dưới.)