Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán mãn kinh

TÓM TẮT

Đặc điểm lâm sàng: Giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh và mãn kinh

Giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh (hoặc tiền mãn kinh) thường bắt đầu trung bình 4 năm trước kỳ kinh cuối cùng (FMP). Giai đoạn này đặc trưng bởi chu kỳ kinh nguyệt không đều, sự dao động hormone mạnh mẽ, thường kèm theo các triệu chứng vận mạch, rối loạn giấc ngủ và thay đổi chức năng tình dục. (Xem thêm mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Giai đoạn chuyển tiếp sớm đặc trưng bởi sự thay đổi khoảng cách giữa các kỳ kinh, nồng độ follicle-stimulating hormone (FSH) trong huyết thanh tăng và nồng độ estradiol ở mức bình thường hoặc cao.

Giai đoạn chuyển tiếp muộn đặc trưng bởi những thay đổi chu kỳ kinh nguyệt rõ rệt hơn, cùng với sự biến thiên lớn của nồng độ FSH và estradiol. Bốc hỏa là triệu chứng phổ biến nhất ở phụ nữ trong giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh, thường xuất hiện nhiều nhất vào cuối giai đoạn chuyển tiếp và đầu giai đoạn hậu mãn kinh. Tình trạng bốc hỏa thường đi kèm với rối loạn giấc ngủ. (Xem thêm mục ‘Bốc hỏa’ ở dưới và “Bốc hỏa trong thời kỳ mãn kinh”.)

Mãn kinh – Sau nhiều năm kinh nguyệt không đều, phụ nữ sẽ đi đến giai đoạn chấm dứt kinh nguyệt vĩnh viễn, hay còn gọi là mãn kinh trên lâm sàng. Kỳ kinh cuối cùng (FMP) được xác định hồi cứu sau 12 tháng vô kinh.

Các triệu chứng mãn kinh

• Bốc hỏa – Đây là triệu chứng phổ biến nhất trong giai đoạn chuyển tiếp và mãn kinh (còn được gọi là các triệu chứng vận mạch), xảy ra ở tới 80% phụ nữ. (Xem thêm mục ‘Bốc hỏa’ ở dưới.)
• Triệu chứng teo niệu dục – Bao gồm khô âm đạo, đau khi giao hợp và đôi khi là rối loạn chức năng tình dục. Các triệu chứng này phổ biến nhất trong giai đoạn chuyển tiếp muộn và những năm hậu mãn kinh. (Xem thêm mục ‘Hội chứng niệu dục thời kỳ mãn kinh’ ở dưới và “Tổng quan về rối loạn chức năng tình dục ở nữ giới: Dịch tễ học, yếu tố nguy cơ và đánh giá”.)
• Rối loạn tâm trạng – Phụ nữ trong giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh dường như có tỷ lệ gặp các triệu chứng về tâm trạng cao hơn so với phụ nữ trước hoặc sau mãn kinh. (Xem thêm mục ‘Trầm cảm’ ở dưới.)

Chẩn đoán giai đoạn chuyển tiếp và mãn kinh theo độ tuổi

• Hệ thống phân giai đoạn (STRAW) – Hệ thống phân giai đoạn của Hội thảo về các Giai đoạn Lão hóa Sinh sản (STRAW) được phát triển dựa trên dữ liệu từ nhiều nghiên cứu đoàn hệ dọc. Đây được coi là tiêu chuẩn vàng để đặc trưng hóa quá trình lão hóa sinh sản từ độ tuổi sinh đẻ cho đến khi mãn kinh, bao gồm các tiêu chuẩn cho những năm sinh sản, giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh, kỳ kinh cuối cùng (FMP) và hậu mãn kinh dựa trên kiểu xuất huyết, kết quả nội tiết và triệu chứng (hình 2). (Xem thêm mục ‘Hệ thống phân giai đoạn STRAW’ ở dưới.)
• Phụ nữ trên 45 tuổi – Chẩn đoán giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh ở phụ nữ trên 45 tuổi dựa vào chu kỳ kinh nguyệt không đều và các triệu chứng mãn kinh như bốc hỏa, thay đổi tâm trạng hoặc rối loạn giấc ngủ. Chúng tôi đề xuất không cần thực hiện thêm các đánh giá chẩn đoán khác. Mặc dù nồng độ FSH huyết thanh thường được đo, nhưng nó không cung cấp thêm thông tin hữu ích và có thể gây nhầm lẫn. (Xem thêm mục ‘Đánh giá’ ở dưới.)

  Mãn kinh có thể được chẩn đoán lâm sàng khi một phụ nữ trên 45 tuổi vô kinh trong 12 tháng mà không có nguyên nhân sinh học nào khác. Chúng tôi không khuyến cáo đánh giá chẩn đoán chuyên sâu cho nhóm đối tượng này. Tuy nhiên, nếu có các dấu hiệu gợi ý tăng prolactin máu hoặc bệnh lý tuyến giáp (tiết sữa bất thường, bướu cổ, nhịp tim nhanh, lồi mắt, v.v.), cần thực hiện thêm các xét nghiệm nội tiết (ví dụ: prolactin và hormone kích thích tuyến giáp [TSH]). (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

• Phụ nữ từ 40 đến ≤45 tuổi – Những phụ nữ trong độ tuổi từ 40 đến 45 có chu kỳ kinh nguyệt không đều và các triệu chứng mãn kinh có thể đang trải qua tình trạng mãn kinh sớm hoặc giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh sớm hơn dự kiến. Tuy nhiên, đối với nhóm tuổi này, dù có hay không có triệu chứng mãn kinh, chúng tôi khuyến cáo thực hiện đánh giá nội tiết tương tự như bất kỳ phụ nữ nào bị thiểu kinh/vô kinh: đo nồng độ hormone hCG, prolactin, TSH và FSH trong huyết thanh. (Xem thêm mục ‘Mãn kinh sớm: Độ tuổi từ 40 đến 45’ ở dưới.)
• Phụ nữ dưới 40 tuổi – Đối với phụ nữ dưới 40 tuổi có kinh nguyệt không đều và các triệu chứng mãn kinh, chúng tôi khuyến cáo đánh giá toàn diện để chẩn đoán suy buồng trứng nguyên phát. (Xem thêm “Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán suy buồng trứng nguyên phát (suy buồng trứng sớm)” và mục ‘Suy buồng trứng nguyên phát: Độ tuổi <40’ ở dưới.)