Viêm mũi không dị ứng mạn tính

TÓM TẮT

Định nghĩa và cơ chế bệnh sinh – Viêm mũi không dị ứng mạn tính (NAR) là một hội chứng bao gồm sự kết hợp của các triệu chứng như hắt hơi, chảy nước mũi, nghẹt mũi và chảy dịch mũi sau kéo dài, trong khi không tìm thấy nguyên nhân dị ứng cụ thể. Cơ chế bệnh sinh hiện chưa được làm rõ. Tình trạng này còn được gọi bằng các tên khác như viêm mũi vận mạch, viêm mũi vô căn, viêm mũi không dị ứng không nhiễm trùng và viêm mũi nội sinh. (Xem thêm phần ‘Giới thiệu’, ‘Định nghĩa’ và ‘Các giả thuyết về cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)

Tỷ lệ mắc – Có đến 50% bệnh nhân đến khám vì viêm mũi có thể mắc NAR, đơn độc hoặc kết hợp với viêm mũi dị ứng hoặc các thể viêm mũi khác. (Xem thêm phần ‘Tỷ lệ mắc’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng – So với viêm mũi dị ứng, NAR thường có tuổi khởi phát muộn hơn (thường sau 20 tuổi), tình trạng nghẹt mũi và chảy dịch mũi sau biểu hiện rõ rệt hơn. Bệnh nhân không có các triệu chứng của viêm kết mạc dị ứng. Các yếu tố làm trầm trọng thêm triệu chứng thường được bệnh nhân ghi nhận là điều kiện thời tiết hoặc các chất kích thích đường hô hấp không đặc hiệu (ví dụ: khói thuốc lá). Viêm mũi vị giác là một thể phụ của NAR, biểu hiện bằng tình trạng chảy nước mũi trong khi ăn, đặc biệt là khi ăn các thực phẩm nóng hoặc cay (Xem thêm phần ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Chẩn đoán dựa trên các đặc điểm bệnh sử điển hình, kết quả thăm khám lâm sàng và việc loại trừ các bằng chứng về mức độ nhạy cảm với các dị nguyên trong không khí. Đây là một chẩn đoán loại trừ, mặc dù NAR có thể cùng tồn tại với các thể viêm mũi khác. (Xem thêm phần ‘Chẩn đoán’ và ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt của NAR bao gồm nhiều thể viêm mũi khác (bảng 1), cũng như trào ngược họng – thanh quản. (Xem thêm phần ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Các lựa chọn điều trị:

• Đối với bệnh nhân NAR có triệu chứng nhẹ, chúng tôi đề nghị đơn trị liệu bằng corticosteroid xịt mũi (INCS) hoặc thuốc kháng histamin xịt mũi (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm phần ‘Xử trí’ ở dưới.)
• Đối với bệnh nhân có triệu chứng từ trung bình đến nặng, chúng tôi đề nghị điều trị phối hợp cả INCS (bảng 2) và thuốc kháng histamin xịt mũi, thay vì đơn trị liệu bằng một trong hai loại thuốc (Khuyến cáo 2C). Hầu hết bệnh nhân cần sử dụng cả hai loại thuốc hàng ngày để kiểm soát triệu chứng hiệu quả. Chúng tôi bắt đầu với liều toàn phần của cả hai thuốc và giảm dần liều khi triệu chứng cải thiện. Hiện nay cũng có sẵn các loại thuốc xịt phối hợp cả corticosteroid và kháng histamin (ví dụ: azelastine-fluticasone và olopatadine-mometasone). (Xem thêm phần ‘Liệu pháp phối hợp’ ở dưới.)
• Đối với bệnh nhân NAR có tình trạng nghẹt mũi rõ rệt, kháng trị với INCS (bảng 2), thuốc kháng histamin xịt mũi hoặc phối hợp cả hai, chúng tôi đề nghị bổ sung thuốc co mạch đường uống không kê đơn khi cần thiết (Khuyến cáo 2C). Pseudoephedrine thường được sử dụng nhưng cần thận trọng ở bệnh nhân tăng huyết áp. (Xem thêm phần ‘Các liệu pháp bổ trợ’ ở dưới.)
• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý hàng ngày là một liệu pháp bổ trợ hữu ích cho bệnh nhân NAR và các thể viêm mũi khác nếu bệnh nhân cảm thấy thoải mái khi thực hiện (bảng 3). Việc sử dụng thường xuyên các loại thuốc xịt nước muối sinh lý không kê đơn cũng có thể mang lại lợi ích cho một số bệnh nhân. (Xem thêm phần ‘Các liệu pháp bổ trợ’ ở dưới.)
• Đối với bệnh nhân có tình trạng chảy nước mũi trong rõ rệt mà không kèm theo các triệu chứng khác, chúng tôi đề nghị sử dụng ipratropium xịt mũi (Khuyến cáo 2C). Triệu chứng chảy nước mũi đơn độc là điển hình của viêm mũi vị giác và viêm mũi ở người cao tuổi. (Xem thêm phần ‘Chảy nước mũi rõ rệt không kèm triệu chứng khác’ ở dưới.)

Tiên lượng – NAR có xu hướng là một tình trạng kéo dài. Theo thời gian, bệnh có thể ảnh hưởng đến đường hô hấp dưới ở một số bệnh nhân, dẫn đến hen suyễn, và cũng có thể tiến triển thành viêm mũi dị ứng. (Xem thêm phần ‘Tiên lượng’ và ‘Bằng chứng về phản ứng dị ứng tại chỗ’ ở dưới.)