Sử dụng và rối loạn sử dụng cần sa: Dịch tễ học, dược lý học, bệnh đồng mắc và tác dụng bất lợi

TÓM TẮT

Dịch tễ học – Cần sa là chất gây tâm thần được sử dụng phổ biến thứ tư trên toàn thế giới, sau rượu, caffeine và thuốc lá. Nhóm người trẻ tuổi từ 18 đến 25 tuổi có tỷ lệ sử dụng và rối loạn sử dụng cần sa cao nhất. (Xem ‘Tỷ lệ mới mắc và tỷ lệ hiện mắc’ ở dưới.)

Yếu tố nguy cơ

• Tần suất và thời gian sử dụng – Yếu tố nguy cơ chính dẫn đến rối loạn sử dụng cần sa là tần suất và thời gian sử dụng. (Xem ‘Yếu tố nguy cơ đối với việc sử dụng và rối loạn sử dụng cần sa’ ở dưới.)
• Độ mạnh của cần sa – Việc sử dụng cần sa có nồng độ cao hơn (xét về nồng độ delta-9-tetrahydrocannabinol) có liên quan đến khả năng phát triển rối loạn sử dụng cần sa cao hơn. (Xem ‘Yếu tố nguy cơ đối với việc sử dụng và rối loạn sử dụng cần sa’ ở dưới.)
• Yếu tố di truyền – Các nghiên cứu trên gia đình và cặp song sinh cho thấy khả năng di truyền đáng kể đối với việc bắt đầu sử dụng cần sa và phát triển rối loạn sử dụng cần sa. Tuy nhiên, hiện chưa có gen đơn lẻ hay đa hình nucleotide nào liên quan chặt chẽ đến các đặc điểm này. (Xem ‘Yếu tố nguy cơ đối với việc sử dụng và rối loạn sử dụng cần sa’ ở dưới.)
• Yếu tố tâm lý xã hội – Các yếu tố khác làm tăng nguy cơ sử dụng cần sa bao gồm các rối loạn tâm thần sẵn có, các vấn đề về hành vi kéo dài, sử dụng các chất khác, trình độ học vấn, những trải nghiệm tiêu cực thời thơ ấu và các sự kiện gây căng thẳng trong cuộc sống. (Xem ‘Yếu tố tâm lý xã hội’ ở dưới.)
• Bệnh đồng mắc – Có sự đồng mắc hai chiều đáng kể giữa việc sử dụng cần sa (hoặc rối loạn sử dụng cần sa) và các rối loạn tâm thần, bao gồm nhiều rối loạn sử dụng chất khác. Thường không rõ mức độ ảnh hưởng này là do mối quan hệ nhân quả trực tiếp, do sự cùng xuất hiện ngẫu nhiên của hai tình trạng phổ biến, hay do sự hiện diện của các yếu tố nguy cơ chung cho cả hai. (Xem ‘Bệnh đồng mắc’ ở dưới.)

Tác dụng không mong muốn

• Tàn tật và tử vong do mọi nguyên nhân – Rối loạn sử dụng cần sa có thể liên quan đến tỷ lệ tử vong dài hạn cao hơn so với quần thể chung. Điều này chủ yếu liên quan đến tai nạn (đặc biệt là tai nạn giao thông), tự sát và các bệnh lý tim phổi. Phần lớn bệnh tật có thể là do các rối loạn tâm thần đồng mắc (bao gồm cả rối loạn sử dụng chất). (Xem ‘Tàn tật và tử vong do mọi nguyên nhân’ ở dưới.)
• Ảnh hưởng y khoa và hệ thống – Các tác động tiêu cực về y khoa và hệ thống của việc sử dụng cần sa có thể bao gồm ảnh hưởng đến phổi, tim mạch, hội chứng nôn mửa chu kỳ (hyperemesis syndrome) và ung thư tinh hoàn không phải seminoma. Mối liên hệ giữa hút cần sa và ung thư phổi vẫn chưa rõ ràng do nguy cơ sai số cao trong hầu hết các nghiên cứu. (Xem ‘Ảnh hưởng y khoa và hệ thống’ ở dưới.)
• Ảnh hưởng tâm thần và nhận thức – Cần sa gây suy giảm cấp tính khả năng chú ý, tập trung và phối hợp vận động tùy theo liều lượng. Mặc dù các tác động này thường biến mất sau một tháng kiêng dùng, nhưng sự suy giảm chức năng này có thể góp phần gây ra các tai nạn giao thông liên quan đến cần sa. Sử dụng cần sa mạn tính, đặc biệt là trong thời kỳ vị thành niên, có liên quan đến việc phát triển bệnh phân liệt sau này. Một số chuyên gia tin rằng việc sử dụng cần sa sớm là một yếu tố nguyên nhân dẫn đến bệnh phân liệt. Hiện có những bằng chứng trái chiều về mối liên hệ giữa sử dụng cần sa với các rối loạn khí sắc hoặc rối loạn lo âu. (Xem ‘Ảnh hưởng y khoa và hệ thống’ ở dưới và ‘Ảnh hưởng tâm thần’ ở dưới.)
• Khía cạnh pháp lý y khoa – Sử dụng cần sa cho mục đích y tế là hợp pháp tại hơn hai chục quốc gia trên thế giới. Tại Hoa Kỳ, cần sa y tế hợp pháp ở 38 bang, Đặc khu Columbia, Puerto Rico, Quần đảo Virgin thuộc Hoa Kỳ và Guam. Việc sở hữu một lượng nhỏ cho mục đích giải trí ở người trưởng thành là hợp pháp tại 5 quốc gia trên thế giới, cùng 24 bang và Đặc khu Columbia của Hoa Kỳ. (Xem ‘Khía cạnh pháp lý y khoa’ ở dưới.)