Rối loạn sử dụng chất ở bác sĩ: Đánh giá và điều trị

TÓM TẮT

Tổng quan – Việc quản lý các bác sĩ mắc rối loạn sử dụng chất (SUD) có thể được chia thành ba nhóm hoạt động chính: quản lý quy định, phối hợp/giám sát và đánh giá/điều trị. (Xem thêm ‘Tổng quan’ ở dưới.)

Chương trình Sức khỏe Bác sĩ (PHP) – Tại Hoa Kỳ và một số quốc gia khác, các PHP chịu trách nhiệm phối hợp và giám sát những bác sĩ có tình trạng bệnh lý có khả năng gây suy giảm năng lực hành nghề. Các PHP có thể tham gia trực tiếp vào các hoạt động quản lý quy định hoặc đóng vai trò trung gian giữa bác sĩ và hội đồng y khoa tiểu bang. PHP có thể giới thiệu bác sĩ đến một nhóm lâm sàng và/hoặc đóng góp ý kiến vào quá trình đánh giá và điều trị, nhưng nhìn chung không trực tiếp thực hiện việc đánh giá và điều trị này. (Xem thêm ‘Chương trình Sức khỏe Bác sĩ’ ở dưới.)

Tại một số tiểu bang của Hoa Kỳ, PHP còn giám sát việc chăm sóc cho các chuyên gia y tế khác (ví dụ: điều dưỡng, dược sĩ và bác sĩ thú y) bên cạnh các bác sĩ. Các tiểu bang khác có những chương trình riêng biệt cho từng loại hình lâm sàng.

Quản lý quy định – Khi một bác sĩ có tình trạng bệnh lý gây suy giảm năng lực, các cơ quan quản lý hoặc đại diện của họ sẽ quyết định việc thay đổi trạng thái giấy phép hành nghề y của bác sĩ đó (ví dụ: thu hồi hoặc đình chỉ giấy phép, điều kiện để bác sĩ được quay lại làm việc, và liệu tình trạng của bác sĩ có được công khai hay không). (Xem thêm ‘Quản lý quy định’ ở dưới.)

Phối hợp và giám sát – Công tác phối hợp chăm sóc của PHP có thể bao gồm việc liên lạc với các đồng nghiệp của bác sĩ (những người bày tỏ sự lo ngại về nguy cơ SUD) và giới thiệu bác sĩ đến các chuyên gia SUD đủ năng lực để đánh giá và điều trị. Ngoài ra, PHP có thể đóng vai trò trung gian giữa bác sĩ và hội đồng y khoa tiểu bang bằng cách vận động cho những bác sĩ tuân thủ thỏa thuận giám sát, đồng thời làm việc với đơn vị tuyển dụng, đồng nghiệp và/hoặc nhân viên để tạo điều kiện cho bác sĩ quay trở lại làm việc. (Xem thêm ‘Chương trình Sức khỏe Bác sĩ’ ở dưới.)

Các bác sĩ mắc SUD thường ký một thỏa thuận giám sát với PHP với thời hạn khoảng 5 năm. Trong đó, bác sĩ đồng ý tuân thủ các điều kiện bao gồm kiêng chất, điều trị và giám sát kéo dài để đổi lấy lộ trình hồi phục và cuối cùng là quay trở lại hành nghề y. (Xem thêm ‘Thỏa thuận giám sát’ ở dưới.)

Đánh giá – Bác sĩ mắc SUD nên được đánh giá tối ưu bởi một nhóm chuyên gia về SUD, bao gồm: một bác sĩ có chuyên môn về vấn đề sử dụng chất ở nhân viên y tế, nhà tâm lý học, điều dưỡng và chuyên viên tư vấn SUD. Nhóm này cần thành thạo trong việc đánh giá SUD, đồng thời am hiểu về thực hành y khoa, các vấn đề cấp phép hành nghề và môi trường làm việc của bác sĩ. (Xem thêm ‘Đánh giá ban đầu’ ở dưới.)

Điều trị – Tương tự như bất kỳ bệnh nhân nào, điều trị SUD cho bác sĩ bao gồm tư vấn SUD, tham gia các nhóm hỗ trợ tương hỗ, dùng thuốc và/hoặc điều trị tâm lý. Một số khía cạnh điều trị đặc thù cho bác sĩ bao gồm: quản lý các rủi ro mà một bác sĩ mắc SUD có thể gây ra cho bệnh nhân, tiếp xúc với các bác sĩ khác cũng mắc SUD (bao gồm cả những người đã cai nghiện thành công lâu dài), và rèn luyện kỹ năng từ chối chất gây nghiện nhằm kiểm soát việc tiếp cận các thuốc kiểm soát đặc biệt tại nơi làm việc. (Xem thêm ‘Điều trị’ ở dưới.)

Kết quả của PHP – Các liệu pháp điều trị SUD có giám sát cho bác sĩ nhìn chung được đánh giá là cực kỳ hiệu quả, với khoảng 75% đến 90% bác sĩ và nhân viên y tế hoàn thành điều trị, quay lại làm việc và duy trì công việc sau 5 năm theo dõi. Kết quả của những bác sĩ được điều trị/giám sát theo mô hình không thuộc PHP hiện chưa được nghiên cứu. (Xem thêm ‘Kết quả của các chương trình sức khỏe bác sĩ’ ở dưới.)

Tỷ lệ mắc SUD, đặc biệt là rối loạn sử dụng opioid, ở các bác sĩ gây mê cao hơn so với các chuyên khoa khác. Những bác sĩ gây mê tham gia PHP có kết quả điều trị tương đương với các bác sĩ khác. Tuy nhiên, các bác sĩ nội trú gây mê mắc SUD có tỷ lệ tái nghiện và tử vong đáng kể sau khi hoàn thành PHP, đặc biệt là ở những người quay trở lại chương trình đào tạo nội trú gây mê. (Xem thêm ‘Gây mê hồi sức’ ở dưới.)

Quay lại làm việc – Các yếu tố được xem xét khi đánh giá mức độ sẵn sàng quay lại hành nghề của bác sĩ bao gồm: hoàn thành điều trị SUD và các bệnh lý đồng mắc, duy trì kiêng chất, khả năng quản lý các tác nhân gây căng thẳng (stressors) và yếu tố kích thích (triggers), cũng như động lực tuân thủ kế hoạch chăm sóc tiếp tục. Hầu hết các bác sĩ được yêu cầu phải có người giám sát tại nơi làm việc và các quy trình kiểm soát việc tiếp cận thuốc. (Xem thêm ‘Quay lại làm việc’ ở dưới.)