Giấc ngủ ở trẻ em và trẻ vị thành niên mắc rối loạn tăng động giảm chú ý

TÓM TẮT

Phổ lâm sàng – Rối loạn giấc ngủ thường gặp ở trẻ em mắc rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD). Các triệu chứng thường gặp bao gồm kháng cự khi đến giờ đi ngủ, khó khởi phát giấc ngủ, thức giấc giữa đêm, khó thức dậy vào buổi sáng và buồn ngủ ban ngày. ADHD cũng liên quan đến các rối loạn giấc ngủ nguyên phát như ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) và hội chứng chân không yên (RLS). (Xem ‘Vấn đề giấc ngủ ở trẻ em mắc ADHD’ ở dưới.)

Các yếu tố góp phần – Trong một số trường hợp, vấn đề về giấc ngủ có thể do các yếu tố môi trường (ví dụ: thói quen ngủ kém), các thuốc kích thích dùng để điều trị ADHD, hoặc các bệnh lý nội khoa và tâm thần đồng mắc. (Xem ‘Sinh lý bệnh của các mối liên quan’ ở dưới.)

Đánh giá – Quy trình đánh giá trẻ mắc ADHD có kèm theo rối loạn giấc ngủ bao gồm:

• Xác định đặc điểm của rối loạn giấc ngủ và đánh giá các yếu tố hành vi, sự thay đổi pha nhịp sinh học, cũng như tác dụng tiềm tàng của thuốc (bảng 1) (xem ‘Đánh giá’ ở dưới)
• Đánh giá các rối loạn giấc ngủ nguyên phát (bảng 4 và bảng 5), những rối loạn này có thể gây ra các triệu chứng giấc ngủ hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng ADHD (xem ‘Đánh giá các rối loạn giấc ngủ nguyên phát’ ở dưới)
• Đánh giá các rối loạn tâm thần đồng mắc, vốn có thể góp phần gây ra các triệu chứng và giúp định hướng quản lý thuốc (xem ‘Đánh giá các rối loạn tâm thần đồng mắc’ ở dưới)

Xử trí ban đầu – Việc xử trí thường bắt đầu bằng các can thiệp không dùng thuốc, bao gồm:

• Xây dựng và duy trì thói quen ngủ lành mạnh (bảng 3A-B) (xem ‘Xây dựng và duy trì thói quen ngủ lành mạnh’ ở dưới)
• Điều trị các yếu tố hành vi gây ảnh hưởng (xem ‘Điều trị các yếu tố hành vi’ ở dưới)
• Thiết lập lịch trình ngủ điều độ để điều chỉnh nhịp sinh học (xem ‘Thiết lập nhịp sinh học lành mạnh’ ở dưới)

Các bước tiếp theo – Đối với một số trẻ, việc điều chỉnh thời điểm dùng thuốc và dạng bào chế của thuốc điều trị ADHD có thể giúp kiểm soát mất ngủ. Cần áp dụng phương pháp thử nghiệm cá thể hóa tùy theo loại rối loạn giấc ngủ, phác đồ hiện tại và đáp ứng của từng bệnh nhân.

Điều chỉnh thuốc điều trị ADHD – Các lựa chọn bao gồm sử dụng thuốc kích thích có thời gian tác dụng ngắn hơn hoặc thuốc không kích thích (bảng 7). Đôi khi, tình trạng khó khởi phát giấc ngủ có thể do hiện tượng tăng động dội ngược sau khi liều thuốc kích thích buổi sáng hết tác dụng. (Xem ‘Điều chỉnh thuốc ADHD’ ở dưới.)

Điều trị nội khoa cho mất ngủ – Nếu tình trạng mất ngủ mạn tính vẫn kéo dài dù đã thực hiện cẩn thận các bước trên, có thể xem xét điều trị nội khoa đặc hiệu cho mất ngủ. Đối với bệnh nhân khó khởi phát giấc ngủ hoặc chậm pha nhịp sinh học, có thể cân nhắc thử dùng melatonin, kết hợp với việc tiếp tục tối ưu hóa thói quen ngủ và điều trị các yếu tố hành vi. Đối với các thuốc điều trị mất ngủ khác, dữ liệu về hiệu quả và an toàn trên trẻ em và thanh thiếu niên còn hạn chế. Việc điều trị bằng các thuốc này thường nên được quản lý bởi chuyên gia y học giấc ngủ. (Xem ‘Điều trị nội khoa cho mất ngủ’ ở dưới.)