Dày sừng dạng hạt (Granular parakeratosis)

TÓM TẮT

• Tổng quan – Dày sừng hạt (Granular parakeratosis – GP; hay còn gọi là hồng ban dày sừng nếp gấp) là một rối loạn da liễu hiếm gặp, thường biểu hiện dưới dạng các sẩn hoặc mảng dày sừng tại các vùng da nếp gấp. Đặc điểm chẩn đoán GP dựa trên hình ảnh mô bệnh học điển hình với sự hiện diện của các hạt keratohyalin còn sót lại trong lớp sừng và tình trạng cận sừng (hình 1A-B). (Xem phần ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

• Dịch tễ học – GP thường gặp nhất ở phụ nữ trưởng thành, tuy nhiên có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, kể cả trẻ sơ sinh. (Xem phần ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

• Nguyên nhân và bệnh sinh – Nguyên nhân gây GP hiện chưa rõ ràng. Sự khởi phát bệnh thường liên quan đến tình trạng trợt da hoặc kích ứng tại vùng da tổn thương; những yếu tố này có thể gây rối loạn quá trình trưởng thành của tế bào sừng, dẫn đến các biểu hiện lâm sàng và mô bệnh học đặc trưng. Tuy nhiên, GP cũng có thể xảy ra ngay cả khi không có các yếu tố trên. (Xem phần ‘Nguyên nhân và bệnh sinh’ ở dưới.)

• Đặc điểm lâm sàng – GP thường biểu hiện là các sẩn dày sừng, màu đỏ đến nâu, gây ngứa, có thể liên kết thành các mảng giới hạn rõ tại các vùng da nếp gấp (hình 2A-C). Vùng nách là vị trí tổn thương phổ biến nhất, mặc dù GP cũng đã được ghi nhận xuất hiện ở các vùng da không phải nếp gấp. (Xem phần ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

• Chẩn đoán – Chẩn đoán GP có thể được nghi ngờ dựa trên các biểu hiện lâm sàng. Kết quả sinh thiết da cho thấy tình trạng cận sừng và các hạt keratohyalin còn sót lại trong lớp sừng sẽ giúp xác định chẩn đoán. (Xem phần ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

• Diễn tiến – Diễn tiến lâm sàng của GP thay đổi tùy trường hợp, và nhiều ca bệnh có khả năng tự khỏi. (Xem phần ‘Diễn tiến tự nhiên’ ở dưới.)

• Điều trị – Tránh các yếu tố tiềm tàng làm trầm trọng thêm bệnh là phương pháp điều trị chính cho GP. Hiện nay, dữ liệu về hiệu quả của các liệu pháp điều trị nội khoa còn hạn chế. Chúng tôi khuyến cáo ưu tiên các liệu pháp điều trị tại chỗ thay vì điều trị toàn thân hoặc can thiệp thủ thuật trong phác đồ điều trị nội khoa bước đầu (Khuyến cáo 2C). Các liệu pháp tại chỗ có thể hữu ích bao gồm corticosteroid, dẫn xuất vitamin D và tretinoin. (Xem phần ‘Điều trị’ ở dưới.)