Bệnh nhân nam 27 tuổi có tiền sử nghiện rượu đến khám vì ăn uống kém, yếu cơ toàn thân nhẹ, đau bụng, tê môi, và co thắt cơ tay và chân (S2508)
Xuất bản:
Cập nhật:
Đánh giá hoặc báo lỗi nội dung này
Tình huống
Bệnh nhân nam 27 tuổi có tiền sử nghiện rượu đến khám vì ăn uống kém, yếu cơ toàn thân nhẹ, đau bụng mức độ trung bình, tê môi, và co thắt cơ tay và chân.
Khám lâm sàng: bình thường ban đầu.
Xét nghiệm máu:
- Natri: 140 mEq/L
- Kali: 4.0 mEq/L
- Calci toàn phần: 6.9 mg/dL
- Albumin: 3.5 g/dL
- Magie toàn phần: 0.7 mg/dL
- Phospho: 2.0 mg/dL
Trong quá trình theo dõi, bệnh nhân xuất hiện dấu Trousseau (co quắp bàn tay khi bơm căng bao đo huyết áp) và dấu Chvostek (co giật cơ mặt khi gõ nhẹ vào vùng trước tai). Hai dấu hiệu này cho thấy tăng kích thích thần kinh–cơ do hạ calci máu.
Nguyên nhân nghĩ đến nhiều nhất gây hạ calci máu trên bệnh nhân này là gì?
Giải thích
Xét về kết quả cận lâm sàng, bệnh nhân có nồng độ calci toàn phần thấp (6.9 mg/dL). Tuy nhiên, do calci trong máu tồn tại ở hai dạng là gắn với protein (chủ yếu là albumin) và dạng ion hoá (có hoạt tính sinh học), chúng ta cần tính toán calci hiệu chỉnh để xác định mức độ hạ calci thực sự. Với albumin là 3.5 g/dL, calci hiệu chỉnh được tính như sau: Calci hiệu chỉnh (mg/dL) = 6.9 + 0.8 x (4.0 – 3.5) = 7.3 mg/dL. Kết quả này thấp hơn nhiều so với ngưỡng bình thường (8.5 – 10.5 mg/dL), xác nhận bệnh nhân bị hạ calci máu thực sự. Điều này phù hợp với các biểu hiện lâm sàng như tê môi, co thắt cơ, cùng với dấu Trousseau và Chvostek dương tính, cho thấy tình trạng tăng kích thích thần kinh-cơ đặc trưng.
Điểm mấu chốt trong ca lâm sàng này là tiền sử nghiện rượu và nồng độ magie máu giảm nặng (0.7 mg/dL). Magie đóng vai trò thiết yếu trong việc điều hòa hoạt động của tuyến cận giáp và đáp ứng của các cơ quan đích đối với hormon cận giáp (PTH). Ở những bệnh nhân nghiện rượu, magie thường bị mất qua nước tiểu do tác động của ethanol. Khi nồng độ magie máu giảm thấp, nó sẽ gây ra hai tác động song song: làm giảm bài tiết PTH từ tuyến cận giáp và làm giảm đáp ứng của xương cũng như thận đối với PTH. Hệ quả là nồng độ calci máu không được duy trì, dẫn đến hạ calci máu. Vì vậy, đáp án D là nguyên nhân phù hợp nhất.
Phân tích các lựa chọn khác:
- A và E: Chế độ ăn uống kém hoặc loãng xương không thể gây ra tình trạng hạ calci máu cấp tính với các triệu chứng thần kinh-cơ rầm rộ như trong trường hợp này.
- B: Mặc dù albumin giảm nhẹ, nhưng sau khi hiệu chỉnh, nồng độ calci vẫn thấp, cho thấy albumin không phải là nguyên nhân chính gây ra triệu chứng.
- C: Viêm tụy cấp có thể gây hạ calci máu, nhưng bệnh nhân này chỉ đau bụng mức độ trung bình và không có các dấu hiệu điển hình khác như đau thượng vị dữ dội lan ra sau lưng hay tăng men tụy.
Kết luận: Hạ magie máu là một nguyên nhân quan trọng gây hạ calci máu kháng trị nếu không được điều trị bổ sung magie đồng thời. Trong lâm sàng, đối với bệnh nhân nghiện rượu bị hạ calci máu, việc kiểm tra và bù magie là bước điều trị tiên quyết để phục hồi đáp ứng với PTH.
Từ khoá:
- Hypocalcemia: Hạ calci máu
- Ionized calcium: Calci ion hóa
- Albumin-corrected calcium: Calci đã hiệu chỉnh theo albumin
- Parathyroid hormone (PTH): Hormon cận giáp
- Trousseau sign: Dấu Trousseau
- Chvostek sign: Dấu Chvostek
- Magnesium deficiency: Thiếu magie
- Alcoholism: Nghiện rượu