TÓM TẮT
Thuật ngữ – Mất mát (Bereavement) là tình trạng một người thân yêu qua đời, và đau buồn (grief) là trạng thái khủng hoảng xảy ra để đáp ứng với sự mất mát đó. Mặc dù cảm giác đau buồn có thể xuất hiện trước những mất mát lớn khác không liên quan đến tử vong, nhưng nội dung này tập trung vào nỗi đau buồn do sự ra đi của người thân. (Xem thêm mục ‘Thuật ngữ’ ở dưới.)
Đau buồn cấp tính có thể diễn ra dữ dội và gây xáo trộn cuộc sống, nhưng nhìn chung sẽ dần ổn định theo thời gian. Rối loạn đau buồn kéo dài (Prolonged grief disorder) là một thể đau buồn có cường độ bất thường, dai dẳng và gây suy giảm chức năng; do đó, đây là một rối loạn tâm thần đặc thù, có thể nhận diện được và cần điều trị chuyên biệt. (Xem thêm “Điều trị rối loạn đau buồn kéo dài ở người trưởng thành”.)
Hỗ trợ – Sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè, chức sắc tôn giáo và các lâm sàng gia thường là đủ để giúp bệnh nhân vượt qua nỗi đau buồn cấp tính. Những bệnh nhân vừa mất người thân khi tìm kiếm sự giúp đỡ từ bác sĩ thường có lợi từ các biện pháp hỗ trợ bao gồm:
- Lắng nghe thấu cảm
- Giải thích và trấn an về quá trình đau buồn, bao gồm cả các triệu chứng đa dạng có thể xảy ra (bảng 1)
- Khuyến khích nhẹ nhàng bệnh nhân duy trì các thói quen sinh hoạt, giấc ngủ, tập thể dục và dinh dưỡng điều độ; kết nối lại với các nguồn hỗ trợ xã hội; dành những khoảng thời gian nghỉ ngơi ngắn khỏi nỗi đau buồn; và tập trung vào những cách kết nối với các giá trị và sở thích ý nghĩa
- Trấn an
- Theo dõi sát
Ngoài ra, việc gọi điện thăm hỏi, tham dự tang lễ, lễ tưởng niệm hoặc đến thăm tại nhà cũng có thể mang lại hiệu quả. Trong trường hợp hỗ trợ từ gia đình, bạn bè và bác sĩ không đủ hoặc không sẵn có, việc giới thiệu bệnh nhân đến các nhóm hỗ trợ có thể hữu ích. (Xem thêm mục ‘Hỗ trợ’ ở dưới.)
Can thiệp – Đau buồn cấp tính thường thuyên giảm theo thời gian và thông thường không cần điều trị. Tuy nhiên, trị liệu tâm lý cho nỗi đau buồn (grief therapy) có thể giúp ích cho những cá nhân có yêu cầu hoặc những người có phản ứng đau buồn dữ dội, khó khăn nhưng chưa đạt mức độ của rối loạn đau buồn kéo dài. Thêm vào đó, các hoạt động tỉnh thức (mindfulness), bao gồm các bài tập tập trung vào tự quan sát và tự trắc ẩn, cũng có thể mang lại lợi ích.
Đối với những người đau buồn không kèm theo rối loạn tâm thần, chúng tôi đề xuất không kê đơn các thuốc hướng thần như benzodiazepines hoặc thuốc chống trầm cảm (Khuyến cáo 2C). Tuy nhiên, những bệnh nhân mất ngủ không đáp ứng với liệu pháp hành vi thường được chỉ định các thuốc an thần không thuộc nhóm benzodiazepine. (Xem thêm mục ‘Can thiệp’ và ‘Mất ngủ’ ở dưới.)