TÓM TẮT
- Nguyên nhân
Hồng ban vòng ly tâm (Erythema annulare centrifugum – EAC) là một bệnh lý da liễu hiếm gặp, được cho là biểu hiện của phản ứng quá mẫn muộn với nhiều loại kháng nguyên khác nhau. EAC thường xuất hiện liên quan đến nhiều tình trạng khác nhau, bao gồm các bệnh lý nền, tiếp xúc với thuốc hoặc thực phẩm. Tuy nhiên, ở nhiều bệnh nhân, không thể xác định được nguyên nhân liên quan. (Xem thêm ‘Nguyên nhân’ và ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
- Đặc điểm lâm sàng
EAC có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên da nhưng thường gặp nhất ở thân mình và/hoặc chi dưới. Hình ảnh lâm sàng điển hình là các dát hoặc mảng đỏ hình vòng, có thể liên kết với nhau tạo thành hình xoắn ốc hoặc hình rắn bò (hình 1A-D). Trên bề mặt tổn thương có thể có vảy bong nhẹ ở rìa trong. Bệnh nhân có thể không có triệu chứng hoặc cảm thấy ngứa. (Xem thêm ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)
- Chẩn đoán
Các bác sĩ lâm sàng có kinh nghiệm trong chẩn đoán các tổn thương da hình vòng thường có thể chẩn đoán EAC dựa trên thăm khám lâm sàng. Xét nghiệm KOH thường được thực hiện để loại trừ nhiễm nấm da. Trong trường hợp chẩn đoán không chắc chắn, sinh thiết da sẽ được chỉ định để xác định. (Xem thêm ‘Chẩn đoán’ và “Tiếp cận bệnh nhân có tổn thương da hình vòng” ở dưới.)
- Đánh giá nguyên nhân tiềm ẩn
Yếu tố khởi phát tiềm ẩn của EAC thường khó xác định. Quy trình đánh giá điển hình bao gồm khai thác tiền sử dùng thuốc, hỏi bệnh hệ thống, thăm khám lâm sàng và thực hiện tầm soát ung thư phù hợp với độ tuổi. Nhiễm ký sinh trùng là một trong những tình trạng liên quan phổ biến nhất. (Xem thêm ‘Đánh giá nguyên nhân tiềm ẩn’ và ‘Nguyên nhân’ ở dưới.)
- Xử trí
Dữ liệu về điều trị EAC còn hạn chế và hiện chưa có phác đồ điều trị hiệu quả đồng nhất cho mọi trường hợp:
- Loại bỏ nguyên nhân nghi ngờ
Kinh nghiệm lâm sàng cho thấy EAC có thể cải thiện khi điều trị bệnh lý nền hoặc loại bỏ yếu tố tiếp xúc gây bệnh; do đó, chúng tôi thường xuyên đánh giá bệnh nhân EAC để tìm kiếm bệnh lý nền và các yếu tố khởi phát tiềm tàng khác. Đối với những bệnh nhân xác định được nguyên nhân, chúng tôi khuyến cáo điều trị hoặc loại bỏ nguyên nhân nghi ngờ nếu khả thi (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm ‘Đánh giá nguyên nhân tiềm ẩn’ và ‘Xử trí’ ở dưới.)
- Điều trị nội khoa
Đối với những bệnh nhân mong muốn cải thiện diện mạo tổn thương, chúng tôi đề xuất sử dụng corticosteroid tại chỗ hoặc tiêm nội tổn thương làm điều trị ban đầu (Khuyến cáo 2C). Các thuốc chống ngứa có hiệu quả trong việc kiểm soát triệu chứng ngứa. Một số ít trường hợp được báo cáo cải thiện khi dùng thuốc kháng khuẩn đường uống hoặc các tác nhân khác. (Xem thêm ‘Xử trí’ ở dưới.)
- Loại bỏ nguyên nhân nghi ngờ