TÓM TẮT
Nguyên tắc chẩn đoán qua dermoscopy – Chẩn đoán các tổn thương da bằng dermoscopy dựa trên việc nhận diện sự hiện diện hoặc vắng mặt của các cấu trúc đặc hiệu nhằm xác nhận hoặc loại trừ một chẩn đoán cụ thể. Về mặt nhận thức, quá trình này có thể được thực hiện theo chiến lược tiếp cận từ dưới lên (bottom-up) hoặc từ trên xuống (top-down). (Xem thêm ‘Các nguyên tắc chẩn đoán nội soi da’ ở dưới và “Tổng quan về nội soi da”.)
Thuật toán phân tích mẫu hai bước cải tiến – Phiên bản cải tiến của thuật toán phân tích mẫu hai bước đã loại bỏ yêu cầu phân biệt tổn thương có nguồn gốc tế bào hắc tố (melanocytic) và không có nguồn gốc tế bào hắc tố (nonmelanocytic) ở bước đầu tiên (sơ đồ 2). (Xem thêm ‘Phân tích mẫu: Thuật toán hai bước sửa đổi để đánh giá tổn thương da’ ở dưới.)
Bước 1 – Ở bước đầu tiên, người quan sát cần đưa ra chẩn đoán cụ thể bằng cách nhận diện các mẫu đặc trưng của các u lành tính thường gặp (ví dụ: nốt ruồi, dát đồi mồi, dày sừng seborrhoea, u mạch máu) (sơ đồ 3). Nếu không thể tự tin đưa ra chẩn đoán xác định cho một trong các tổn thương lành tính ở bước 1, tổn thương đó sẽ được chuyển sang bước 2. (Xem thêm ‘Bước 1: Các tổn thương lành tính’ ở dưới.)
Bước 2 – Ở bước thứ hai, người quan sát sẽ xác định xem mẫu tổng thể của tổn thương (tức là sự phân bố của màu sắc và cấu trúc) là có tổ chức (organized) hay mất tổ chức (disorganized) (sơ đồ 4).
- Các tổn thương có mẫu mất tổ chức (không đối xứng hoặc hỗn loạn) sẽ được đánh giá ở bước 2a.
- Các tổn thương có mẫu có tổ chức sẽ được đánh giá ở bước 2b.
Các tổn thương có mẫu mất tổ chức có khả năng cao là ác tính; dựa trên sự hiện diện của các cấu trúc đặc hiệu, phần lớn các tổn thương này được phân loại thành ung thư biểu mô tế bào đáy (BCC), ung thư biểu mô tế bào vảy (SCC) hoặc u hắc tố (melanoma).
Các tổn thương có mẫu có tổ chức thường là lành tính. Tuy nhiên, vẫn cần nghi ngờ ác tính nếu tổn thương có tổ chức xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
- Mẫu starburst (hình sao)
- Mẫu mạng lưới âm tính (negative network)
- Mạch máu
- Loét
- Màu xanh đen, xám hoặc trắng
Các thuật toán khác – Có thể sử dụng các thuật toán khác để phân biệt nốt ruồi và u hắc tố. Những lâm sàng ít kinh nghiệm trong soi da có thể áp dụng các phương pháp định lượng như quy tắc ABCD (asymmetry – bất đối xứng, border sharpness – độ sắc nét của bờ, colors – màu sắc, differential dermoscopic structures – các cấu trúc dermoscopy phân biệt), phương pháp Menzies và bảng kiểm 7 điểm. Các phương pháp này tương đối đơn giản, chính xác và có tính tái lập cao. (Xem thêm ‘Quy tắc ABCD trong nội soi da’, ‘Phương pháp Menzies’, ‘Bảng kiểm 7 điểm’ và ‘Thuật toán CASH’ ở dưới.)
Ý nghĩa trong quản lý – Nếu một tổn thương được xác định là lành tính sau khi thăm khám lâm sàng và soi da kỹ lưỡng, bệnh nhân có thể được trấn an, hướng dẫn về tầm quan trọng của việc tự theo dõi da và yêu cầu tái khám nếu có thay đổi.
Tổn thương có đặc điểm soi da của u hắc tố hoặc các loại ung thư da khác cần được phẫu thuật cắt bỏ và gửi làm xét nghiệm giải phẫu bệnh. Nếu tổn thương nghi ngờ, cần thực hiện sinh thiết hoặc chuyển bệnh nhân đến chuyên gia để đánh giá và theo dõi thêm. (Xem thêm ‘Nội soi da dưới góc độ quản lý’ ở dưới.)
Theo dõi soi da ngắn hạn (tức là so sánh hình ảnh soi da kỹ thuật số của cùng một tổn thương được chụp cách nhau khoảng 3 đến 4 tháng) lý tưởng nhất nên được thực hiện tại các trung tâm chuyên khoa bởi các lâm sàng giàu kinh nghiệm. (Xem thêm ‘Theo dõi nội soi da ngắn hạn’ ở dưới.)