Các vùng nguy hiểm giải phẫu đối với tổn thương thần kinh trong phẫu thuật da đầu và cổ

Tuyến mang tai

Vùng nguy hiểm thứ tám bao gồm khu vực tuyến mang tai (hình 1A). Tuyến mang tai có hình nón ngược, nằm ở vùng trước tai, giới hạn phía sau bởi sụn bình tai và cành lên xương hàm dưới, phía dưới bởi góc hàm, phía trước bởi cơ cắn và phía trên ngang mức bình tai. Tuyến nằm sâu hơn hệ thống cân cơ nông (SMAS) và được bao bọc bởi bao tuyến mang tai riêng biệt.

Tổn thương tuyến mang tai là một biến chứng thường gặp trong phẫu thuật cắt tuyến mang tai, phẫu thuật căng da mặt, phẫu thuật cắt bỏ khối u hoặc chấn thương xuyên thấu vùng tuyến mang tai 36,47-49. Trong phẫu thuật da, có hai loại tổn thương tuyến mang tai chính: tổn thương bao và nhu mô tuyến hoặc tổn thương ống tuyến mang tai. Tổn thương do y khoa đối với bao và nhu mô tuyến có thể là vô ý hoặc hữu ý (như trong phẫu thuật cắt tuyến mang tai nông). Tổn thương ống tuyến mang tai thường xảy ra trong quá trình bóc tách khối u hoặc do chấn thương sắc nhọn.

Thông thường, các tổn thương ở tuyến hoặc ống tuyến mang tai không được phát hiện trong lúc mổ. Bệnh nhân thường nhập viện sau vài giờ đến vài ngày với các dấu hiệu gợi ý tổn thương tuyến mang tai như: đau và sưng tăng lên khi ăn uống, nhiễm trùng, tụ nước bọt (sialocele) và/hoặc rò nước bọt. (Xem thêm mục ‘Thần kinh má, thần kinh gò má và ống Stensen của tuyến mang tai’ ở dưới.)

TÓM TẮT

Các vùng nguy hiểm gây tổn thương thần kinh vùng đầu mặt cổ – Có tám vùng nguy hiểm ở vùng đầu mặt cổ, nơi các dây thần kinh vận động hoặc cảm giác nằm nông, hoặc là vị trí của tuyến và ống tuyến mang tai, hoặc nơi các rễ thần kinh thoát ra từ các lỗ sọ (hình 1A-B):

• Các nhánh trên ổ mắt và trên ròng rọc của nhánh mắt (dây thần kinh tam thoa) cùng các mạch máu đi kèm
• Các nhánh dưới ổ mắt của nhánh hàm trên (dây thần kinh tam thoa) và các mạch máu dưới ổ mắt
• Nhánh cằm của nhánh hàm dưới (dây thần kinh tam thoa)
• Nhánh thái dương (nhánh trán) của dây thần kinh mặt
• Nhánh bờ hàm dưới của dây thần kinh mặt
• Các nhánh má và nhánh gò má của dây thần kinh mặt cùng ống tuyến mang tai (ống Stensen)
• Tam giác cổ sau, bao gồm các dây thần kinh: tai lớn, chẩm nhỏ, phụ, trên đòn, hoành và trên vai
• Tuyến mang tai

Các cấu trúc then chốt cần tránh tổn thương bao gồm: các nhánh của dây thần kinh tam thoa và dây thần kinh mặt (hình 1), dây thần kinh phụ, dây thần kinh tai lớn (hình 4A-B), ống tuyến mang tai (ống Stensen) và tuyến mang tai (hình 3). (Xem thêm mục ‘Các vùng nguy hiểm của vùng đầu mặt cổ’ ở dưới.)

Tổn thương thần kinh cảm giác – Tổn thương các dây thần kinh cảm giác có thể gây ra sự kết hợp của ba loại triệu chứng: dị cảm (paresthesia), loạn cảm (dysesthesia) và/hoặc mất cảm giác (anesthesia). Vùng bị ảnh hưởng và thời gian kéo dài của các triệu chứng này tùy thuộc vào mức độ tổn thương và quá trình hồi phục.

Tổn thương thần kinh vận động – Tổn thương các dây thần kinh vận động dẫn đến liệt một phần (paresis) hoặc liệt hoàn toàn cơ mục tiêu. Điều này có thể gây suy giảm chức năng, làm biến dạng thẩm mỹ và gây khó khăn trong sinh hoạt. (Xem thêm mục ‘Thần kinh vận động’ ở dưới.)