Calci hóa ở da: Nguyên nhân và đánh giá bệnh nhân

TÓM TẮT

Tổng quan – Vôi hóa da (calcinosis cutis) là thuật ngữ mô tả tình trạng lắng đọng các muối canxi không hòa tan trong mô da hoặc mô dưới da. Vôi hóa da được chia thành năm phân nhóm: vôi hóa loạn dưỡng, vôi hóa di căn, vôi hóa vô căn, vôi hóa do can thiệp y tế và vôi hóa mạch máu da (calciphylaxis) (bảng 1). (Xem phần ‘Giới thiệu’ và ‘Các phân nhóm’ ở dưới.)

• Vôi hóa loạn dưỡng (Dystrophic calcinosis cutis) – Đây là thể vôi hóa da thường gặp nhất (hình 1A-D). Vôi hóa loạn dưỡng có thể xảy ra trong bệnh lý mô liên kết tự miễn (phổ biến nhất), viêm mô tế bào dưới da, porphyria da muộn (PCT), một số bệnh da di truyền, u da, chấn thương và nhiễm trùng. Trong các bệnh mô liên kết tự miễn, xơ cứng hệ thống và viêm da cơ là những bệnh dễ xuất hiện vôi hóa da nhất. (Xem phần ‘Vôi hóa loạn dưỡng’ ở dưới.)
• Vôi hóa di căn (Metastatic calcinosis cutis) – Vôi hóa di căn xảy ra do rối loạn chuyển hóa canxi hoặc phosphat, dẫn đến kết tủa canxi trong da và mô dưới da. Suy thận mạn là nguyên nhân phổ biến nhất gây vôi hóa di căn. (Xem phần ‘Vôi hóa di căn’ ở dưới.)
• Vôi hóa vô căn (Idiopathic calcinosis cutis) – Vôi hóa vô căn xảy ra khi không tìm thấy nguyên nhân gây tổn thương mô hoặc rối loạn chuyển hóa. Các thể vôi hóa vô căn bao gồm: vôi hóa bìu vô căn (hình 1E-F), nốt vôi hóa dưới biểu bì và vôi hóa dạng u (tumoral calcinosis). (Xem phần ‘Vôi hóa vô căn’ ở dưới.)
• Vôi hóa do can thiệp y tế (Iatrogenic calcinosis cutis) – Vôi hóa do can thiệp y tế là tình trạng lắng đọng canxi hệ quả từ các can thiệp y khoa. Nguyên nhân thường gặp nhất là do thoát mạch các dung dịch canxi gluconate, canxi clorua hoặc các dung dịch chứa phosphat khi tiêm tĩnh mạch. (Xem phần ‘Vôi hóa do can thiệp y tế’ ở dưới.)
• Vôi hóa mạch máu da (Calciphylaxis) – Các biểu hiện da của vôi hóa mạch máu da là kết quả của việc lắng đọng canxi tại thành các mạch máu nhỏ và trung bình trong da và mô dưới da (hình 2A-B). Tình trạng này thường gặp nhất ở bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối. (Xem phần ‘Vôi hóa mạch máu da’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng – Biểu hiện của vôi hóa da rất đa dạng. Bệnh nhân có thể xuất hiện các sẩn, nốt hoặc mảng chắc, có màu da, màu trắng vàng hoặc đỏ (hình 1A-F). Có thể kèm theo loét hoặc thoát ra các tinh thể canxi. Vôi hóa mạch máu da thường biểu hiện bằng xuất huyết dạng lưới gây đau và loét da. Trong một số trường hợp, vôi hóa da chỉ là một phát hiện tình cờ trên mô bệnh học hoặc chẩn đoán hình ảnh (hình 1A-B). (Xem phần ‘Các phân nhóm’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Chẩn đoán vôi hóa da có thể được nghi ngờ dựa trên bệnh sử và thăm khám lâm sàng. Sinh thiết da giúp xác định chẩn đoán. Đối với bệnh nhân vôi hóa da, cần thực hiện các đánh giá tiếp theo để xác định phân nhóm, nguyên nhân và mức độ lan rộng của tổn thương. (Xem phần ‘Chẩn đoán’ và ‘Đánh giá bệnh nhân’ ở dưới.)