Nuốt phải pin cúc áo và pin trụ: Đặc điểm lâm sàng, chẩn đoán và xử trí ban đầu

TÓM TẮT

Dịch tễ học – Việc nuốt pin cúc áo ở trẻ em cần được nhận diện nhanh chóng. Các loại pin lithium có đường kính $\ge 20$ mm thường gây kẹt thực quản ở trẻ em và có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng. (Xem thêm mục ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán – Hầu hết các trường hợp nuốt pin cúc áo đều có người chứng kiến và trẻ thường không có triệu chứng tại thời điểm nhập viện. Tuy nhiên, bác sĩ lâm sàng cần duy trì sự nghi ngờ cao đối với tình trạng pin cúc áo kẹt thực quản, ngay cả khi không có tiền sử nuốt, ở những trẻ nhỏ xuất hiện đột ngột một trong các dấu hiệu sau:

• Từ chối ăn uống
• Khó nuốt
• Đau ngực
• Chảy nước dãi
• Nôn ra máu

Kết quả X-quang quy ước cho thấy sự hiện diện của pin cúc áo sẽ xác nhận tình trạng nuốt pin (hình 1 và hình 2). (Xem thêm mục ‘Đặc điểm lâm sàng’ và ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Tiếp cận – Phương pháp tiếp cận của chúng tôi cơ bản nhất quán với các hướng dẫn được xây dựng bởi Trung tâm Ngộ độc Quốc gia (National Capital Poison Center) và Ủy ban Nội soi của Hiệp hội Tiêu hóa, Gan mật và Dinh dưỡng Nhi khoa Bắc Mỹ. Đường dây nóng về Nuốt Pin (1-800-498-8666) hoặc Trung tâm Kiểm soát Ngộ độc khu vực luôn sẵn sàng cung cấp hướng dẫn xử trí cho bệnh nhân nuốt pin. (Xem thêm mục ‘Tiếp cận’ và ‘Tài liệu bổ sung’ ở dưới.)

Sơ cứu – Đối với trẻ trên 1 tuổi không có triệu chứng, nuốt pin cúc áo cấp tính (ví dụ: có người chứng kiến hoặc khả năng xảy ra trong vòng 12 giờ) và không dị ứng với mật ong hoặc các thành phần của mật ong, chúng tôi đề nghị người chăm sóc cho trẻ uống một liều mật ong nguyên chất (ví dụ: 5 đến 10 mL) tại nhà càng sớm càng tốt sau khi nuốt (Khuyến cáo 2C). Khi đến khoa cấp cứu, trẻ có thể được dùng thêm một liều mật ong hoặc, nếu không có tiền sử dị ứng, dùng một liều duy nhất sucralfate 500 mg trước khi chụp X-quang. (Xem thêm mục ‘Sơ cứu’ ở dưới.)

Những trẻ được nhận diện muộn về việc nuốt pin cúc áo (ví dụ: không rõ thời điểm nuốt, đã nuốt $\ge 12$ giờ, hoặc có các triệu chứng tổn thương thực quản, mạch máu nghiêm trọng hoặc viêm trung thất như nôn ra máu, đau ngực hoặc sốt) không được dùng mật ong hay sucralfate và tuyệt đối không ăn uống cho đến khi hoàn tất đánh giá. (Xem thêm mục ‘Sơ cứu’ ở dưới.)

Đánh giá cấp cứu – Chúng tôi khuyến cáo đánh giá cấp cứu và chụp X-quang quy ước cho những bệnh nhân đáp ứng bất kỳ tiêu chí nào sau đây:

• Tất cả trẻ em dưới 12 tuổi nuốt pin cúc áo
• Tất cả bệnh nhân nuốt pin cúc áo có đường kính $\ge 12$ mm
• Tất cả bệnh nhân không rõ đường kính của viên pin đã nuốt

X-quang quy ước nên bao gồm các tư thế trước-sau (AP) và nghiêng từ vùng tỵ hầu đến hậu môn. (Xem thêm mục ‘Định vị trên X-quang’ ở dưới.)

Xử trí – Việc xử trí nuốt pin cúc áo phụ thuộc vào vị trí, triệu chứng và kích thước của pin:

• Kẹt thực quản – Đối với bệnh nhân có pin cúc áo kẹt ở thực quản, chúng tôi khuyến cáo lấy pin ra cấp cứu thông qua nội soi can thiệp bởi chuyên gia phù hợp tùy theo vị trí (hình 2), sự hiện diện của các triệu chứng và dấu hiệu xuất huyết (Khuyến cáo 1B). Hướng xử trí tiếp theo sẽ được quyết định dựa trên sự hiện diện và mức độ tổn thương quan sát được qua nội soi. (Xem thêm mục ‘Tắc nghẽn thực quản’ ở dưới.)
• Vị trí tại dạ dày – Đối với bệnh nhân có pin cúc áo trong dạ dày và có dấu hiệu hoặc triệu chứng tổn thương thực quản hoặc dạ dày khi nhập viện, dù là nhẹ, chúng tôi đề nghị nội soi và lấy pin cấp cứu (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm mục ‘Vị trí tại dạ dày’ ở dưới.)
  Đối với bệnh nhân không triệu chứng có pin cúc áo trong dạ dày, chúng tôi đề nghị nội soi và lấy pin khẩn cấp trong vòng 12 giờ sau khi nuốt thay vì chờ đợi thêm (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm mục ‘Vị trí tại dạ dày’ ở dưới.)
• Vị trí tại ruột – Pin cúc áo sau khi ra khỏi dạ dày thường sẽ thoát ra khỏi đường tiêu hóa trong vòng một tuần. Bệnh nhân có triệu chứng đau bụng, đi ngoài phân máu hoặc sốt mà chưa xác nhận pin đã thoát ra ngoài cần được đánh giá khẩn cấp, chụp X-quang cấp cứu; nếu X-quang cho thấy pin vẫn còn trong ruột, cần hội chẩn ngoại khoa kịp thời để lấy pin. (Xem thêm mục ‘Vị trí tại ruột’ ở dưới.)
  Nên chụp X-quang theo dõi ở những bệnh nhân không triệu chứng có pin trong ruột nhưng chưa thoát pin sau 10 đến 14 ngày, bất kể kích thước pin. (Xem thêm mục ‘Vị trí tại ruột’ ở dưới.)
• Nuốt pin cúc áo nhỏ không triệu chứng – Những bệnh nhân khỏe mạnh trên 12 tuổi, không triệu chứng, xác nhận nuốt một viên pin cúc áo đơn độc có đường kính $\le 12$ mm và không nuốt kèm nam châm, có thể theo dõi tại nhà để chờ pin thoát ra mà không cần chụp X-quang ban đầu, với điều kiện bệnh nhân hoặc người chăm sóc đáng tin cậy và có khả năng tìm kiếm điều trị kịp thời nếu xuất hiện triệu chứng. Chỉ định X-quang định vị nếu pin không thoát ra sau 10 đến 14 ngày. (Xem thêm mục ‘Định vị trên X-quang’ ở dưới.)
• Nuốt pin hình trụ – Pin hình trụ (ví dụ: pin AA, AAA, loại C) ít gây nguy cơ tổn thương do ăn mòn sau khi nuốt hơn so với pin cúc áo nhưng có thể kẹt trong dạ dày. Cần chụp X-quang định vị nhanh và nội soi lấy pin khẩn cấp nếu pin nằm ở thực quản. Tùy vào tình huống cụ thể, pin hình trụ nằm trong dạ dày có thể được lấy ra trong lần đánh giá ban đầu hoặc chỉ lấy khi pin vẫn còn trong dạ dày sau 48 giờ kể từ khi nuốt. (Xem thêm mục Nuốt pin hình trụ ở dưới.)