Sốc ở trẻ em tại vùng hạn chế nguồn lực: Nhận biết

TÓM TẮT

Phạm vi nội dung – Chủ đề này mô tả cách nhận diện trẻ trong tình trạng sốc tại các cơ sở y tế hạn chế về nguồn lực (RLS), chủ yếu ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình thấp, nơi khả năng tiếp cận chăm sóc đặc biệt nhi khoa chuyên sâu còn hạn chế hoặc không có sẵn, và các liệu pháp nâng cao như đặt nội khí quản thông khí cơ học, thiết lập đường truyền tĩnh mạch trung tâm, động mạch và truyền thuốc vận mạch liên tục không thể thực hiện một cách thường quy. (Xem ‘Các cơ sở y tế hạn chế về nguồn lực’ và ‘Các quốc gia thu nhập thấp và trung bình thấp (LICs và LMICs)’ ở dưới.)

Dịch tễ học – Sốc giảm thể tích do tiêu chảy nhiễm trùng gây mất nước, chấn thương xuất huyết và sốc nhiễm khuẩn chiếm đa số các trường hợp sốc ở trẻ em trên toàn thế giới, đồng thời góp phần đáng kể vào gánh nặng bệnh tật nhi khoa toàn cầu tại các khu vực hạn chế nguồn lực. (Xem ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

Nhận diện nhanh – Trong quá trình đánh giá ban đầu đối với trẻ không có tiền sử chấn thương, lâm sàng cần nhanh chóng xác định xem trẻ có đang trong tình trạng sốc hay không, đồng thời xác định nguyên nhân và loại sốc khả thi nhất (sơ đồ 1). Hầu hết các bác sĩ làm việc tại những cơ sở hạn chế nguồn lực phải dựa vào bệnh sử, thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm chẩn đoán rất hạn chế.

Hướng dẫn Phân loại, Đánh giá và Điều trị Cấp cứu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO ETAT) cung cấp các định nghĩa lâm sàng về sốc và suy tuần hoàn để áp dụng trong các cơ sở hạn chế nguồn lực (bảng 1). WHO cũng cung cấp các ngưỡng hạ huyết áp theo độ tuổi cho trẻ em, thường được sử dụng để quyết định liệu pháp truyền dịch (bảng 2). (Xem ‘Các dấu hiệu đỏ của suy tuần hoàn và sốc’ ở dưới.)

Đánh giá ban đầu cũng cần bao gồm việc tầm soát các dấu hiệu nguy hiểm khác cảnh báo tình trạng suy sụp sắp xảy ra. (Xem ‘Các dấu hiệu nguy hiểm của suy sụp sắp xảy ra’ ở dưới.)

Việc đánh giá nhanh bệnh nhân nhi chấn thương trong tình trạng sốc tuân theo các nguyên tắc tương tự như hỗ trợ nâng cao sự sống sau chấn thương (ATLS) được hướng dẫn riêng biệt. (Xem “Quản lý chấn thương: Tiếp cận trẻ không ổn định”.)

Ổn định huyết động – Trẻ có các dấu hiệu đỏ hoặc dấu hiệu nguy hiểm chỉ ra tình trạng sốc cần được phân loại và xử trí nhanh trước khi đánh giá toàn diện, như đã thảo luận riêng biệt. (Xem “Sốc ở trẻ em trong cơ sở hạn chế nguồn lực: Xử trí ban đầu”, mục ‘Tiếp cận ổn định ban đầu’.)

Đánh giá và phân loại sốc – Phân loại lâm sàng của sốc giúp định hướng xử trí tiếp theo và dự đoán diễn tiến lâm sàng. Việc đánh giá trẻ sốc tại các cơ sở hạn chế nguồn lực tuân theo cùng một quy trình như ở các môi trường khác (sơ đồ 1). Sự kết hợp các dấu hiệu lâm sàng giúp phân biệt sốc giảm thể tích với sốc nhiễm khuẩn (bảng 10), hai loại sốc phổ biến nhất tại các cơ sở hạn chế nguồn lực. (Xem “Đánh giá ban đầu sốc ở trẻ em”, mục ‘Đánh giá’.)

Quá trình đánh giá cũng phải xác định tiền sử nhiễm HIV, mức độ suy dinh dưỡng (bảng 7), thiếu máu nặng và sốt rét ác tính tại các vùng dịch tễ (bảng 8). Những bệnh đồng mắc này làm tăng khả năng xuất hiện sốc hỗn hợp và thường làm thay đổi chiến lược hồi sức dịch. (Xem ‘Các bệnh đồng mắc’ ở dưới và “Sốc ở trẻ em trong cơ sở hạn chế nguồn lực: Xử trí ban đầu”, mục ‘Hồi sức dịch’.)