TÓM TẮT
Định nghĩa và dịch tễ học – Chàm Herpes (Eczema herpeticum – EH) là tình trạng nhiễm trùng thứ phát do virus herpes simplex (HSV), đa số là HSV type 1 (HSV-1), trên nền da chàm. Bệnh thường gặp ở trẻ em nhiều hơn người lớn và hay xuất hiện trên những bệnh nhân viêm da cơ địa (AD) mức độ nặng. Tỷ lệ hiện mắc EH ước tính khoảng 20% ở những bệnh nhân viêm da cơ địa mức độ trung bình đến nặng. (Xem thêm phần ‘Giới thiệu’ và ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng – EH biểu hiện bằng các sẩn mụn nước đơn hình, rải rác, không tập trung thành chùm trên nền da đỏ, sau đó có thể tiến triển thành mụn mủ, các vết trợt hình dập lỗ (punched-out erosions) và đóng vảy (hình 1A-D). Triệu chứng toàn thân (ví dụ: sốt, đau đầu) xuất hiện trong khoảng một nửa số trường hợp. Biến chứng có thể bao gồm viêm kết mạc giác mạc, viêm não màng não, viêm gan và nhiễm trùng thứ phát do Staphylococcus aureus. (Xem thêm phần ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)
Chẩn đoán – Chẩn đoán EH đòi hỏi chỉ số nghi ngờ lâm sàng cao. Trong bối cảnh bệnh đang bùng phát, việc xuất hiện cấp tính các sẩn mụn nước đơn hình, không tập trung thành chùm, tiến triển thành mụn mủ, trợt hình dập lỗ và đóng vảy, thường kèm theo các triệu chứng toàn thân sẽ gợi ý đến chẩn đoán này. Sự hiện diện của HSV trong da có thể được xác nhận bằng xét nghiệm PCR định lượng DNA của virus. (Xem thêm phần ‘Xét nghiệm cận lâm sàng’ ở dưới và “Dịch tễ học, biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán nhiễm virus herpes simplex type 1”, mục ‘Chẩn đoán’.)
Xử trí đợt cấp – EH là một cấp cứu da liễu, đòi hỏi phải khởi động điều trị kháng virus kịp thời.
EH mức độ nặng/lan tỏa – Trẻ em và người lớn mắc bệnh nặng (ví dụ: tổn thương lan tỏa, triệu chứng toàn thân nặng, tổn thương vùng mặt/quanh mắt, viêm niêm mạc miệng lan rộng gây ảnh hưởng đến việc ăn uống, có dấu hiệu tổn thương hệ thần kinh trung ương) cần được nhập viện. Đối với những bệnh nhân này, chúng tôi khuyến cáo sử dụng acyclovir đường tĩnh mạch thay vì đường uống hoặc các thuốc kháng virus khác (Khuyến cáo 2C). Đối với cả người lớn và trẻ em, acyclovir tĩnh mạch được dùng với liều 5 đến 10 mg/kg/liều mỗi 8 giờ, kéo dài từ 7 đến 14 ngày. (Xem thêm phần ‘Điều trị đợt cấp’ ở dưới.)
EH mức độ nhẹ/khu trú – Đối với bệnh nhân EH nhẹ (ví dụ: tổn thương khu trú, không ảnh hưởng vùng mặt và triệu chứng toàn thân nhẹ), chúng tôi khuyến cáo sử dụng acyclovir đường uống (Khuyến cáo 2C):
- Người lớn: 200 đến 400 mg/liều, 5 lần/ngày trong 7 đến 14 ngày.
- Trẻ em: 20 mg/kg/liều, 5 lần/ngày (tối đa 800 mg/liều) trong 7 đến 14 ngày.
Biện pháp hỗ trợ – Các biện pháp hỗ trợ bao gồm chăm sóc da nhẹ nhàng với các chất làm sạch không chứa xà phòng và dưỡng ẩm; đánh giá và điều trị nhiễm trùng thứ phát do S. aureus bằng kháng sinh đường uống (bảng 1) (xem phần “Chốc”). Cần chuyển tuyến chuyên khoa mắt đối với những bệnh nhân có tổn thương vùng mặt hoặc quanh mắt. (Xem thêm phần ‘Chăm sóc hỗ trợ’ ở dưới.)
Dự phòng kháng virus dài hạn – Điều trị ức chế dài hạn bằng acyclovir có thể được cân nhắc ở những bệnh nhân tái phát EH nhiều lần. Liều acyclovir là 400 mg hai lần mỗi ngày ở người lớn và 20 mg/kg/liều hai lần mỗi ngày ở trẻ em. (Xem thêm phần ‘Dự phòng kháng virus dài hạn’ ở dưới.)
Quản lý đồng thời viêm da cơ địa – Việc quản lý viêm da cơ địa (AD) đồng thời ở bệnh nhân EH đang điều trị kháng virus cần lưu ý các điểm sau:
- Việc sử dụng corticosteroid tại chỗ thường được đánh giá là an toàn.
- Nên tạm ngưng các thuốc ức chế miễn dịch truyền thống (ví dụ: methotrexate, mycophenolate mofetil, cyclosporine) và các thuốc ức chế Janus kinase (JAK) (ví dụ: upadacitinib, baricitinib).
- Quyết định tiếp tục điều trị bằng các thuốc sinh học nhắm vào con đường interleukin (IL) 4/13 (ví dụ: dupilumab) – vốn không liên quan đến việc tăng nguy cơ EH – cần được đánh giá trên từng bệnh nhân cụ thể. (Xem thêm phần ‘Quản lý viêm da cơ địa trong đợt chàm Herpes’ ở dưới.)