Suy giảm tăng trưởng ở trẻ em bị bệnh thận mạn: Yếu tố nguy cơ, đánh giá và chẩn đoán

TÓM TẮT

Tầm quan trọng – Chậm phát triển thể chất là một biến chứng chính ở trẻ em mắc bệnh thận mạn (CKD). Tình trạng này liên quan đến việc gia tăng tỷ lệ bệnh tật (ví dụ: tăng tỷ lệ nhập viện, giảm tỷ lệ đến trường và suy giảm chức năng vận động) cũng như tăng tỷ lệ tử vong. Chậm phát triển dẫn đến thấp còi khi trưởng thành, làm giảm chất lượng cuộc sống và lòng tự trọng của bệnh nhân. (Xem thêm ‘Tác động của chậm phát triển thể chất’ ở dưới.)

Tỷ lệ lưu hành – Khoảng một phần ba trẻ em mắc CKD có dấu hiệu thấp còi (tức là chiều cao < bách phân vị thứ 3 theo tuổi và giới tính). Nguy cơ chậm phát triển tăng lên khi chức năng thận suy giảm (hình 3). (Xem thêm ‘Tỷ lệ lưu hành’ và ‘Mức độ nặng của bệnh thận mạn’ ở dưới.)

Các yếu tố góp phần – Những yếu tố quan trọng dẫn đến chậm phát triển thể chất ở trẻ em mắc CKD bao gồm (xem ‘Các yếu tố góp phần’ ở dưới):

• Mức độ nặng và tuổi khởi phát CKD – Mức độ chậm phát triển tăng dần theo sự suy giảm chức năng thận (hình 3). Bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối (ESKD; CKD giai đoạn 5) có nguy cơ chậm phát triển cao nhất. Nhìn chung, tuổi khởi phát CKD càng sớm thì tác động gây chậm phát triển càng lớn. Do đó, trẻ khởi phát CKD trong thời kỳ nhũ nhi có nguy cơ chậm phát triển cao hơn so với trẻ lớn. (Xem thêm ‘Mức độ nặng của bệnh thận mạn’ và ‘Tuổi khởi phát bệnh thận mạn’ ở dưới.)
• Các yếu tố khác – Các yếu tố quan trọng khác bao gồm:
  • Suy dinh dưỡng (xem ‘Suy dinh dưỡng’ ở dưới)
  • Toan chuyển hóa (xem ‘Toan chuyển hóa’ ở dưới)
  • Rối loạn nước và điện giải (xem ‘Rối loạn chuyển hóa nước và điện giải’ ở dưới)
  • Thiếu máu mạn tính (xem ‘Thiếu máu’ ở dưới)
  • Loạn dưỡng xương do CKD (xem ‘Rối loạn khoáng chất và xương trong bệnh thận mạn’ ở dưới)
  • Liệu pháp Glucocorticoid (xem ‘Liệu pháp Glucocorticoid’ ở dưới)

Đánh giá tăng trưởng – Đối với mỗi trẻ mắc CKD, việc theo dõi tăng trưởng liên tục dựa trên việc xác định tốc độ tăng trưởng giữa các lần thăm khám. Các số đo này có thể được chuyển đổi thành Z-score của chiều cao/chiều dài hoặc tốc độ tăng trưởng, đại diện cho số độ lệch chuẩn so với giá trị trung bình theo tuổi và giới tính dựa trên dữ liệu của quần thể chung (hình 1, hình 2 và hình 4). (Xem thêm ‘Đánh giá tăng trưởng’ ở dưới.)

Có thể sử dụng các công cụ tính toán sau để xác định Z-score cho chiều cao:

• Cho trẻ nhũ nhi (công cụ 3)
• Cho bé trai (công cụ 1)
• Cho bé gái (công cụ 2)

Tần suất đánh giá tăng trưởng tùy thuộc vào độ tuổi của bệnh nhân và mức độ nặng của bệnh thận (tức là giai đoạn CKD) (bảng 3 và bảng 1). (Xem thêm ‘Đánh giá tăng trưởng’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Chẩn đoán thấp còi và chậm phát triển thể chất ở trẻ em mắc CKD dựa trên các định nghĩa sau (Xem ‘Chẩn đoán chậm phát triển thể chất’ ở dưới):

• Thấp còi: Z-score chiều dài/chiều cao <-1,88 hoặc chiều dài/chiều cao theo tuổi < bách phân vị thứ 3.
• Chậm phát triển thể chất: Z-score tốc độ tăng chiều cao <-1,88 hoặc tốc độ tăng chiều cao theo tuổi < bách phân vị thứ 3 và kéo dài trên ba tháng.

Đánh giá chuyên sâu – Việc đánh giá tiếp theo tập trung vào việc phát hiện các yếu tố nguy cơ gây chậm phát triển có thể điều trị được. Quá trình này bao gồm đánh giá dinh dưỡng và các xét nghiệm cận lâm sàng, bao gồm: tổng phân tích tế bào máu, điện giải đồ, khí máu tĩnh mạch (để đánh giá pH, phân áp CO₂ [PaCO₂] và nồng độ bicarbonate), creatinine, canxi, phospho và nồng độ hormone tuyến cận giáp (PTH). (Xem thêm ‘Đánh giá chuyên sâu để xác định các yếu tố nguy cơ tiềm ẩn’ ở dưới.)