Rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ mang thai: Sàng lọc, chẩn đoán và lựa chọn điều trị cho cơn hưng cảm và hưng cảm nhẹ

TÓM TẮT

Định nghĩa rối loạn lưỡng cực – Rối loạn lưỡng cực đặc trưng bởi các giai đoạn hưng cảm (bảng 1), hưng cảm nhẹ (bảng 2) và trầm cảm chủ yếu (bảng 3). Có thể sàng lọc rối loạn lưỡng cực ở bệnh nhân mang thai bằng Thang đo Trầm cảm sau sinh Edinburgh (hình 1 và hình 2) và Bộ câu hỏi Rối loạn khí sắc (bảng 5). (Xem thêm mục ‘Định nghĩa rối loạn lưỡng cực’ ở dưới.)

Sàng lọc và chẩn đoán – Quy trình tổng quan về sàng lọc và chẩn đoán rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ mang thai được trình bày trong sơ đồ (sơ đồ 1). Những bệnh nhân có kết quả sàng lọc dương tính cần được phỏng vấn chẩn đoán để xác định bệnh. (Xem thêm mục ‘Sàng lọc và chẩn đoán’ ở dưới, cùng với “Rối loạn lưỡng cực ở người trưởng thành: Đặc điểm lâm sàng” và “Rối loạn lưỡng cực ở người trưởng thành: Đánh giá và chẩn đoán”.)

Chỉ định điều trị thuốc – Điều trị thuốc được chỉ định cho bệnh nhân mang thai trong giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ có các đặc điểm sau:

• Có ý tưởng hoặc hành vi tự sát hoặc giết người
• Hành vi hung hăng
• Các triệu chứng loạn thần (hoang tưởng hoặc ảo giác)
• Khả năng phán đoán kém, gây nguy cơ tổn hại tức thì cho bản thân hoặc người khác
• Suy giảm chức năng xã hội hoặc nghề nghiệp từ mức độ trung bình đến nặng
• Tham gia vào các hoạt động gây khoái cảm nhưng có tiềm năng dẫn đến hậu quả nghiêm trọng (ví dụ: mua sắm không kiểm soát hoặc quan hệ tình dục thiếu thận trọng)

(Xem thêm mục ‘Chỉ định điều trị thuốc’ ở dưới.)

Nguyên tắc chung – Khi điều trị bệnh nhân mang thai trong giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ, lâm sàng nên ưu tiên sử dụng các thuốc ít gây dị tật thai nhi và ít ảnh hưởng sau sinh, ưu tiên đơn trị liệu và dùng liều hiệu quả thấp nhất. Thông thường, một đợt thử thuốc kéo dài khoảng ba tuần trước khi đánh giá liệu thuốc có mang lại lợi ích hay không. (Xem thêm mục ‘Nguyên tắc chung’ ở dưới.)

Thuốc lựa chọn hàng đầu – Đối với bệnh nhân mang thai trong giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ, chúng tôi đề xuất sử dụng thuốc chống loạn thần thế hệ một thay vì các loại thuốc khác (Khuyến cáo 2C). Haloperidol đã được sử dụng rộng rãi, ngoài ra có thể thay thế bằng chlorpromazine, fluphenazine, perphenazine, thiothixene và trifluoperazine. (Xem thêm mục ‘Thuốc lựa chọn hàng đầu’ ở dưới.)

Bệnh nhân kháng điều trị – Đối với bệnh nhân mang thai trong giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ không đáp ứng hoặc không dung nạp thuốc chống loạn thần thế hệ một, chúng tôi đề xuất dùng risperidone thay vì các thuốc khác (Khuyến cáo 2C). Tuy nhiên, các lựa chọn thay thế hợp lý theo thứ tự ưu tiên là quetiapine và olanzapine. (Xem thêm mục ‘Bệnh nhân kháng điều trị’ ở dưới.)

Bệnh nhân trơ với điều trị – Bệnh nhân mang thai trong giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ trơ với điều trị, không đáp ứng với các thuốc chống loạn thần, thường được điều trị bằng lithium, liệu pháp sốc điện, hoặc phối hợp lithium với một thuốc chống loạn thần. (Xem thêm mục ‘Bệnh nhân trơ với điều trị’ ở dưới.)

Lo âu nặng hoặc mất ngủ – Sử dụng benzodiazepine (ví dụ: lorazepam) liều thấp, dùng khi cần thiết có thể hữu ích cho các trường hợp lo âu nặng hoặc mất ngủ. (Xem thêm mục ‘Lo âu nặng hoặc mất ngủ’ ở dưới.)

Triệu chứng dưới ngưỡng – Các triệu chứng dưới ngưỡng của hưng cảm nhẹ hoặc hưng cảm có thể được quản lý bằng cách theo dõi sát và tối ưu hóa giấc ngủ, hoặc sử dụng benzodiazepine hoặc thuốc chống loạn thần liều thấp. (Xem thêm mục ‘Triệu chứng dưới ngưỡng’ ở dưới.)