Rối loạn lưỡng cực chu kỳ nhanh: Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán

TÓM TẮT

Định nghĩa rối loạn lưỡng cực – Rối loạn lưỡng cực đặc trưng bởi các giai đoạn hưng cảm (bảng 1), hưng cảm nhẹ (bảng 2) và trầm cảm chủ yếu (bảng 3). (Xem thêm mục ‘Định nghĩa’ ở dưới, mục “Rối loạn lưỡng cực ở người trưởng thành: Các đặc điểm lâm sàng”, phần ‘Biểu hiện lâm sàng’ và “Rối loạn lưỡng cực ở người trưởng thành: Đánh giá và chẩn đoán”, phần ‘Chẩn đoán’.)

Chu kỳ nhanh

Tỷ lệ hiện mắc – Trong số những bệnh nhân rối loạn lưỡng cực, tỷ lệ hiện mắc chu kỳ nhanh trong một năm ước tính dao động từ 22% đến 30% tùy theo môi trường nghiên cứu, và tỷ lệ hiện mắc trong suốt cuộc đời là 36%. (Xem thêm mục ‘Tỷ lệ hiện mắc’ ở dưới.)

Cơ chế bệnh sinh – Hiện chưa rõ cơ chế bệnh sinh của rối loạn lưỡng cực chu kỳ nhanh. Mặc dù một số quan sát lâm sàng gợi ý rằng thuốc chống trầm cảm có thể khởi phát và kéo dài tình trạng chu kỳ nhanh, nhưng điều này vẫn chưa được xác lập. (Xem thêm mục ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng

• Rối loạn lưỡng cực nền – Sự khởi phát của chu kỳ nhanh có thể xảy ra tại bất kỳ thời điểm nào trong diễn tiến của bệnh rối loạn lưỡng cực. (Xem thêm mục ‘Rối loạn lưỡng cực nền’ ở dưới.)
• Đặc điểm của các giai đoạn khí sắc

  Rối loạn lưỡng cực chu kỳ nhanh đặc trưng bởi các giai đoạn khí sắc hưng cảm (bảng 1), hưng cảm nhẹ (bảng 2) và/hoặc trầm cảm chủ yếu (bảng 3). Các triệu chứng trong giai đoạn của kiểu chu kỳ nhanh không khác biệt so với kiểu không chu kỳ nhanh.

  Mặc dù các giai đoạn khí sắc trong chu kỳ nhanh có thể xuất hiện theo bất kỳ sự kết hợp nào, nhưng bệnh lý tâm thần chủ đạo trong rối loạn lưỡng cực chu kỳ nhanh thường là trầm cảm, thay vì hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ.

  Trình tự của các giai đoạn khí sắc quan sát được trong chu kỳ nhanh thay đổi rất đa dạng (hình 1).

  Chức năng tâm xã hội thường suy giảm nhiều hơn ở thể chu kỳ nhanh so với thể không chu kỳ nhanh.

  (Xem thêm mục ‘Đặc điểm của các giai đoạn khí sắc’ ở dưới.)

• Nỗ lực tự sát – Gần 50% bệnh nhân có tiền sử rối loạn lưỡng cực chu kỳ nhanh từng nỗ lực tự sát trong đời. (Xem thêm mục ‘Nỗ lực tự sát’ ở dưới.)
• Bệnh đồng mắc – Bệnh lý tâm thần đồng mắc thường gặp ở bệnh nhân chu kỳ nhanh nhiều hơn so với bệnh nhân không chu kỳ nhanh. (Xem thêm mục ‘Bệnh đồng mắc’ ở dưới.)
• Diễn tiến bệnh

  Rối loạn lưỡng cực chu kỳ nhanh thường là một hiện tượng tạm thời; tuy nhiên, một số bệnh nhân có thể trải qua tình trạng chu kỳ nhanh trong thời gian dài hơn.

  Bệnh nhân rối loạn lưỡng cực có chu kỳ nhanh thường có diễn tiến dài hạn kém hơn so với bệnh nhân không chu kỳ nhanh. (Xem thêm mục ‘Diễn tiến bệnh’ ở dưới.)

Đánh giá – Đánh giá lâm sàng ban đầu cho bệnh nhân nghi ngờ rối loạn lưỡng cực chu kỳ nhanh bao gồm khai thác tiền sử tâm thần và bệnh lý tổng quát, khám trạng thái tâm thần, khám thực thể và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng tập trung. Tiền sử tâm thần cần nhấn mạnh vào số lượng các giai đoạn khí sắc trong 12 tháng vừa qua, cũng như trong bất kỳ giai đoạn 12 tháng nào trước đó. (Xem thêm mục ‘Đánh giá’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Rối loạn lưỡng cực chu kỳ nhanh được chẩn đoán ở những bệnh nhân có từ bốn giai đoạn khí sắc trở lên trong vòng 12 tháng. Các giai đoạn khí sắc riêng biệt được phân định với nhau bằng sự chuyển đổi từ cực này sang cực kia (ví dụ: từ trầm cảm chủ yếu sang hưng cảm nhẹ/hưng cảm), hoặc bằng sự thuyên giảm hoàn toàn hoặc một phần trong ít nhất hai tháng. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc sử dụng ngưỡng bốn giai đoạn khí sắc để định nghĩa rối loạn lưỡng cực chu kỳ nhanh là mang tính áp đặt, và họ quan niệm chu kỳ nhanh là một cực điểm trong phổ tần suất các giai đoạn xuất hiện ở rối loạn lưỡng cực. (Xem thêm mục ‘Tiêu chuẩn chẩn đoán’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt – Các đặc điểm lâm sàng của rối loạn lưỡng cực chu kỳ nhanh có sự chồng lấp với rối loạn nhân cách ranh giới, nhưng nhìn chung có thể phân biệt hai bệnh này thông qua khai thác tiền sử chi tiết. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)