TÓM TẮT
Nhiễm trùng đường tiết niệu – sinh dục nữ – Hầu hết các trường hợp nhiễm lậu cầu cơ quan sinh dục ở nữ giới không có triệu chứng. Nhiễm trùng cổ tử cung có triệu chứng thường biểu hiện bằng các dấu hiệu điển hình của viêm cổ tử cung, bao gồm ngứa âm đạo và tiết dịch nhầy mủ ở cổ tử cung (hình 1). Một số bệnh nhân cũng có thể xuất hiện triệu chứng tại niệu đạo (tiểu buốt) hoặc tuyến Bartholin (đau vùng môi âm hộ) (hình 2). Viêm vùng chậu là một biến chứng của nhiễm trùng đường tiết niệu – sinh dục không được điều trị và có thể dẫn đến vô sinh. (Xem thêm mục ‘Hội chứng đường tiết niệu – sinh dục nữ’ ở dưới.)
Nhiễm trùng đường tiết niệu – sinh dục nam – Nhiễm lậu cầu ở nam giới thường không có triệu chứng, mặc dù tỷ lệ biểu hiện triệu chứng cao hơn so với nữ giới. Viêm niệu đạo có triệu chứng thường biểu hiện bằng tiểu buốt và tiết nhiều dịch mủ (hình 3), tuy nhiên các dấu hiệu kín đáo hơn cũng không hiếm gặp. Viêm mào tinh hoàn cấp một bên, kèm theo đau và sưng tinh hoàn, có thể là biến chứng của nhiễm lậu cầu cơ quan sinh dục. (Xem thêm mục ‘Hội chứng đường tiết niệu – sinh dục nam’ ở dưới.)
Nhiễm trùng ngoài cơ quan sinh dục – Bao gồm nhiễm trùng trực tràng và họng. Hầu hết không có triệu chứng, nhưng trong một số ít trường hợp có thể biểu hiện là viêm trực tràng (đau vùng hậu môn trực tràng khi đại tiện và có dịch tiết) hoặc viêm họng (đau họng và có dịch tiết họng). (Xem thêm mục ‘Hội chứng/nhiễm trùng ngoài cơ quan sinh dục’ ở dưới.)
Nhiễm trùng lan tỏa – Sự lan truyền qua đường máu của N. gonorrhoeae từ vị trí nhiễm trùng ban đầu xảy ra ở một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân. Nhiễm trùng lan tỏa thường biểu hiện dưới dạng viêm khớp mủ hoặc tam chứng: viêm bao gân, viêm da và đa đau khớp. Nội dung này được thảo luận chi tiết ở phần khác. (Xem mục “Nhiễm lậu cầu lan tỏa”, phần ‘Biểu hiện lâm sàng”.)
Chẩn đoán phân biệt – Các hội chứng lâm sàng do N. gonorrhoeae gây ra không thể phân biệt một cách chính xác với các tác nhân gây bệnh khác nếu chỉ dựa vào các dấu hiệu và triệu chứng. Các tác nhân lây truyền qua đường tình dục khác, bao gồm Chlamydia trachomatis, Trichomonas vaginalis, và Mycoplasma genitalium, cũng như virus herpes simplex (HSV) và giang mai, có thể gây ra các triệu chứng tương tự. (Xem mục ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)
Phương pháp chẩn đoán
- NAAT là xét nghiệm ưu tiên – Xét nghiệm khuếch đại acid nucleic (NAAT) có độ chính xác vượt trội và có thể sử dụng với nhiều loại bệnh phẩm khác nhau. Đối với nhiễm trùng đường tiết niệu – sinh dục, phết dịch âm đạo ở nữ (do bác sĩ lấy hoặc bệnh nhân tự lấy) và nước tiểu lần đầu ở nam là các loại bệnh phẩm ưu tiên cho NAAT. Bệnh phẩm đường tiết niệu – sinh dục ưu tiên cho những cá nhân đa dạng về giới tính tùy thuộc vào đặc điểm giải phẫu cụ thể. Đối với nhiễm trùng ngoài cơ quan sinh dục, NAAT sử dụng cho phết dịch họng và trực tràng cũng là xét nghiệm ưu tiên. (Xem mục ‘Tiếp cận chẩn đoán’ và ‘Khuếch đại acid nucleic’ ở dưới.)
- Soi kính hiển vi trong viêm niệu đạo ở nam giới – Ở nam giới có triệu chứng đã được phết niệu đạo để đánh giá vi thể viêm niệu đạo, sự hiện diện của các bạch cầu đa nhân trung tính chứa song cầu khuẩn Gram âm trong nhuộm Gram bệnh phẩm (hình 5) là đủ để xác định chẩn đoán nhiễm Neisseria (có thể là N. gonorrhoeae hoặc N. meningitidis). (Xem mục ‘Tiếp cận chẩn đoán’ và ‘Nhuộm Gram (soi kính hiển vi)’ ở dưới.)
- Vai trò hạn chế của nuôi cấy – Nuôi cấy vẫn đóng vai trò quan trọng nhờ khả năng đánh giá mức độ nhạy cảm với kháng sinh của chủng phân lập khi nghi ngờ có tình trạng kháng thuốc. Những bệnh nhân xác định nhiễm lậu cầu nhưng vẫn còn triệu chứng sau khi điều trị đúng phác đồ, tuân thủ tốt và không tái tiếp xúc cần được thực hiện nuôi cấy và kháng sinh đồ để tìm N. gonorrhoeae kháng thuốc. Nuôi cấy yêu cầu phết dịch cổ tử cung, niệu đạo, họng hoặc trực tràng với quy trình xử lý đặc thù. (Xem mục ‘Tiếp cận chẩn đoán’ và ‘Nuôi cấy’ ở dưới.)
- Xét nghiệm Chlamydia – N. gonorrhoeae không chỉ gây ra các hội chứng lâm sàng tương tự như C. trachomatis mà còn đồng nhiễm trong một tỷ lệ đáng kể bệnh nhân nhiễm Chlamydia. Do đó, bất kỳ xét nghiệm nào tìm N. gonorrhoeae cũng nên được thực hiện kèm theo xét nghiệm tìm C. trachomatis. (Xem mục ‘Đánh giá đồng nhiễm’ ở dưới và “Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán nhiễm Chlamydia trachomatis ở người lớn và thanh thiếu niên”, phần ‘Chẩn đoán nhiễm Chlamydia’.)