TÓM TẮT
Rối loạn nhận thức ở bệnh nhân ung thư – Đối với bệnh nhân ung thư, các tác động muộn của điều trị, đặc biệt là hóa trị, có thể gây ra các vấn đề về nhận thức, thường được gọi là “chemobrain” hoặc “chemofog” (sương mù não do hóa trị). Những triệu chứng này có thể kéo dài ở một số bệnh nhân ngay cả khi quá trình điều trị đã kết thúc. (Xem ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Cơ sở sinh học thần kinh – Cơ chế mà ung thư và các liệu pháp điều trị tác động đến nhận thức hiện vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn. Một số giả thuyết cho rằng ung thư và điều trị ung thư có thể gây tác động tiêu cực đến những thay đổi nhận thức liên quan đến tuổi tác. Những quan điểm khác khái quát hóa sự tương tác này thông qua mô hình “đất, hạt giống và thuốc trừ sâu”. Trong mô hình này (xem ‘Tác động của ung thư và điều trị ung thư đối với chức năng nhận thức’ ở dưới):
- “Đất” bao gồm các yếu tố liên quan đến vật chủ (tức là những đặc điểm tự thân của cá nhân ảnh hưởng đến sự phát triển và khả năng đáp ứng với điều trị ung thư) như di truyền, đáp ứng miễn dịch, dinh dưỡng và dự trữ nhận thức.
- “Hạt giống” đề cập đến các yếu tố liên quan đến bệnh lý, bao gồm chính khối u ung thư, di truyền học khối u, các đột biến, cytokine và các hội chứng cận ung thư.
- “Thuốc trừ sâu” bao gồm các phương pháp điều trị ung thư. Mặc dù hóa trị được sử dụng trong mô hình này, nhưng có thể mở rộng bao gồm cả liệu pháp nội tiết và xạ trị (RT). Cơ chế mà hóa trị gây ảnh hưởng đến nhận thức và chức năng não bộ hiện chưa được hiểu rõ hoàn toàn. Nhiều yếu tố đã được đề xuất, nhưng không có yếu tố nào là duy nhất gây ra rủi ro này.
Đánh giá chức năng nhận thức – Việc đánh giá định kỳ chức năng nhận thức (trước hoặc sau điều trị) hiện không phải là quy trình lâm sàng tiêu chuẩn. Việc đánh giá chỉ được chỉ định cho những bệnh nhân có tình trạng suy giảm nhận thức gây ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống hoặc khả năng vận hành chức năng. (Xem ‘Đánh giá chức năng nhận thức’ ở dưới.)
Tác động – Rối loạn chức năng nhận thức có thể biểu hiện ở nhiều loại ung thư khác nhau tại thời điểm chẩn đoán, với tỷ lệ dao động từ 90% ở bệnh nhân u não, 20% đến 30% ở bệnh nhân leukemia người lớn, và từ 17% đến 75% ở bệnh nhân ung thư vú. (Xem ‘Các loại ung thư cụ thể’ ở dưới.)
Can thiệp – Ở những người sống sót sau ung thư gặp phải các vấn đề về nhận thức kéo dài sau điều trị, các liệu pháp hành vi có thể giúp cải thiện chức năng nhận thức và nâng cao chất lượng cuộc sống theo cảm nhận của bệnh nhân. Tối ưu hóa các yếu tố có thể thay đổi được (như cải thiện giấc ngủ, tập thể dục thường xuyên, dinh dưỡng đầy đủ, giảm căng thẳng) có thể mang lại những cải thiện về mặt chủ quan. Chúng tôi không chỉ định điều trị bằng thuốc một cách thường quy để cải thiện nhận thức cho bệnh nhân sau điều trị ung thư. Ngoài ra, giáo dục tâm lý cho bệnh nhân và người thân đã được chứng minh là giúp cải thiện trạng thái cảm xúc và xây dựng các chiến lược ứng phó hiệu quả. (Xem ‘Can thiệp’ ở dưới.)