TÓM TẮT
- Định nghĩa và đặc điểm lâm sàng – Độ tuổi tối thiểu để xác định rối loạn lưỡng cực ở người cao tuổi thường là từ 50 đến 60 tuổi. Các đặc điểm lâm sàng của rối loạn lưỡng cực ở người cao tuổi có sự khác biệt so với những bệnh nhân trẻ tuổi hơn. (Xem thêm ‘Rối loạn lưỡng cực ở người cao tuổi’ ở dưới và “Rối loạn lưỡng cực ở người cao tuổi: Dịch tễ học, đặc điểm lâm sàng, đánh giá và chẩn đoán”, phần ‘Triệu chứng’.)
- Lựa chọn điều trị – Rối loạn lưỡng cực là một bệnh lý có tỷ lệ tái phát rất cao. Đối với bệnh nhân rối loạn lưỡng cực cao tuổi, chúng tôi khuyến cáo nên điều trị duy trì thay vì không điều trị (Khuyến cáo 1B). Điều trị duy trì thường sử dụng cùng một phác đồ thuốc đã giúp bệnh nhân thuyên giảm. (Xem thêm ‘Lựa chọn liệu pháp dược lý sau khi hồi phục từ các giai đoạn khí sắc’ ở dưới.)
- Xử trí khi tác dụng phụ không dung nạp được – Đối với những bệnh nhân rối loạn lưỡng cực cao tuổi thuyên giảm bằng các thuốc khác ngoài lithium hoặc lamotrigine, nhưng không dung nạp được điều trị duy trì bằng chính loại thuốc đã giúp thuyên giảm đó, chúng tôi gợi ý chuyển sang dùng lithium thay vì các thuốc khác (Khuyến cáo 2C). Tuy nhiên, lamotrigine cũng là một lựa chọn thay thế hợp lý. Trong trường hợp bệnh nhân không dung nạp cả lithium và lamotrigine, các lựa chọn hợp lý cho điều trị duy trì bao gồm aripiprazole, carbamazepine, olanzapine, quetiapine, risperidone, valproate hoặc ziprasidone. (Xem thêm ‘Lựa chọn liệu pháp dược lý sau khi hồi phục từ các giai đoạn khí sắc’ ở dưới.)
- Liệu pháp tâm lý bổ trợ – Đối với những bệnh nhân đang điều trị duy trì bằng thuốc, chúng tôi gợi ý kết hợp liệu pháp tâm lý bổ trợ thay vì chỉ điều trị bằng thuốc đơn thuần (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm ‘Liệu pháp tâm lý bổ trợ’ ở dưới.)
- Theo dõi – Các nhà lâm sàng cần theo dõi định kỳ những bệnh nhân rối loạn lưỡng cực cao tuổi đã thuyên giảm để phát hiện sớm sự tái phát của các triệu chứng hưng cảm và trầm cảm, cũng như các tác dụng phụ của thuốc và tình trạng suy giảm nhận thức. Cần đặc biệt lưu tâm đến ý tưởng tự sát và các triệu chứng loạn thần. Đối với những bệnh nhân ổn định, khoảng thời gian giữa các lần đánh giá sẽ được kéo dài dần. (Xem thêm ‘Theo dõi bệnh nhân’ ở dưới.)
- Thời gian và ngừng điều trị – Hầu hết bệnh nhân rối loạn lưỡng cực cao tuổi cần điều trị duy trì trong nhiều năm, và một số bệnh nhân cần điều trị suốt đời. Thời gian điều trị thường kéo dài hơn ở những bệnh nhân có các đặc điểm sau:
- Có triệu chứng tồn dư (đặc biệt là ý tưởng tự sát).
- Đang có các bệnh lý tâm thần đồng mắc.
- Có các yếu tố gây stress về tâm xã hội.
- Có tiền sử tự sát.
- Số lần khởi phát các giai đoạn khí sắc trước đó nhiều hơn.
- Tiền sử các giai đoạn khí sắc kéo dài hơn hoặc nặng hơn (ví dụ: có triệu chứng loạn thần).
- Khởi phát rối loạn lưỡng cực ở độ tuổi sớm.
- Điều trị tái phát – Các triệu chứng tái phát hoặc các giai đoạn khí sắc xuất hiện trong quá trình điều trị duy trì bằng thuốc ở bệnh nhân rối loạn lưỡng cực cao tuổi, trước hết được xử trí bằng cách tối ưu hóa liều lượng thuốc. Nếu phương pháp này không kiểm soát được triệu chứng trong vòng 2 đến 8 tuần, đợt tái phát sẽ được xử trí như một giai đoạn khí sắc cấp tính mới. (Xem thêm ‘Điều trị tái phát’ ở dưới và “Rối loạn lưỡng cực ở người cao tuổi: Điều trị hưng cảm và trầm cảm chủ yếu”.)