Các rối loạn bộ gen: Tổng quan

TÓM TẮT

• Rối loạn bộ gen

  Rối loạn bộ gen là những bệnh lý phát sinh từ sự biến đổi số lượng bản sao (copy number variations – CNVs). Các rối loạn bộ gen phổ biến và được mô tả chi tiết nhất được chia thành hai nhóm chính: nhóm do mất số lượng bản sao (hội chứng mất đoạn) và nhóm do tăng số lượng bản sao (hội chứng lặp đoạn). (Xem thêm mục ‘Giới thiệu’ ở dưới và “Bất thường tế bào học nhiễm sắc thể bẩm sinh”.)

• Biến đổi số lượng bản sao (CNVs)

  CNVs nhìn chung là những khác biệt về mặt bộ gen ở mức độ dưới hiển vi, liên quan đến số lượng bản sao của một hoặc nhiều đoạn DNA (hình 1). Một số CNV gây bệnh dẫn đến các rối loạn hội chứng với các đặc điểm kiểu hình nhất quán (còn được gọi là các rối loạn bộ gen). Các CNV khác có liên quan đến khả năng nhạy cảm hoặc kháng bệnh. (Xem thêm mục ‘Biến đổi số lượng bản sao’ ở dưới.)

• Cơ chế gây bệnh

  Cơ chế chính dẫn đến bệnh lý trong các rối loạn bộ gen là mất đoạn (giảm số lượng bản sao) và lặp đoạn hoặc tam bội (tăng số lượng bản sao) tại các gen nhạy cảm với liều lượng (dosage-sensitive genes). Các cơ chế gây bệnh khác bao gồm sự can thiệp vào các gen inprint (gen dấu ấn), làm bộc lộ các rối loạn lặn, hoặc gây gián đoạn các yếu tố điều hòa lân cận nằm ngoài vùng gen. (Xem thêm mục ‘Cơ chế gây bệnh’ ở dưới.)

• Xét nghiệm cận lâm sàng

  Các rối loạn bộ gen thường được phát hiện bằng phương pháp lai genomic so sánh mảng (array CGH), hay còn gọi là microarray nhiễm sắc thể. Giải trình tự thế hệ mới (NGS) có xu hướng trở thành phương pháp phổ biến để phát hiện CNVs, tuy nhiên xét nghiệm microarray nhiễm sắc thể vẫn là tiêu chuẩn chăm sóc hiện nay. NGS có thể được thực hiện thông qua giải trình tự toàn bộ vùng exome (WES) hoặc toàn bộ bộ gen (WGS). Phương pháp lai tại chỗ huỳnh quang (FISH) ít được sử dụng hơn, ngoại trừ một số trường hợp như khi nghi ngờ tăng số lượng bản sao hoặc để loại trừ các bất thường nhiễm sắc thể phức tạp hơn. (Xem thêm mục ‘Phát hiện các rối loạn bộ gen’ ở dưới.)