Bệnh biến mất chất trắng

TÓM TẮT

Định nghĩa – Bệnh chất trắng biến mất (Vanishing white matter disease – VWM; MIM #603896) là một rối loạn chất trắng tiến triển mạn tính với kiểu di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, tình trạng bệnh thường diễn tiến nặng hơn sau các đợt nhiễm trùng hoặc chấn thương sọ não.

Di truyền học – Nguyên nhân gây bệnh VWM và các biến thể kiểu hình của nó là do các biến thể gây bệnh tại một trong năm gen (EIF2B1, EIF2B2, EIF2B3, EIF2B4 và EIF2B5) mã hóa cho các tiểu đơn vị của yếu tố khởi đầu dịch mã eukaryotic 2B (eIF2B). Những biến thể này thường làm giảm hoạt tính của eIF2B, được cho là gây rối loạn đáp ứng với stress của tế bào. (Xem thêm mục ‘Di truyền học’ và ‘Sinh bệnh học’ ở dưới.)

Dịch tễ học – VWM là một bệnh hiếm gặp, nhưng có thể là một trong những bệnh leukodystrophy phổ biến hơn. Tỷ lệ hiện mắc ước tính dao động từ 1:80.000 đến 1:700.000 trẻ sinh ra sống. (Xem thêm mục ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng – VWM có năm phân nhóm lâm sàng chồng lấp nhau theo một phổ bệnh (thể tiền sản, thể nhũ nhi, thể thơ ấu sớm, thể thơ ấu muộn/thiếu niên và thể người trưởng thành). Bệnh nhân có tuổi khởi phát càng sớm thì tốc độ suy giảm chức năng càng nhanh (hình 2). Các yếu tố thúc đẩy bao gồm bệnh lý cấp tính và chấn thương sọ não nhẹ thường dẫn đến suy giảm thần kinh đột ngột và hồi phục không hoàn toàn.

Trong thể thơ ấu sớm – thể phổ biến nhất (hình 1), đặc điểm lâm sàng chính là suy giảm thần kinh tiến triển với biểu hiện nổi bật là thất điều và co cứng. Chức năng trí tuệ và khả năng nuốt thường tương đối được bảo tồn. Ở người trưởng thành, triệu chứng tâm thần kinh hoặc suy giảm nhận thức có thể là biểu hiện đầu tiên của bệnh. (Xem thêm mục ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

Đặc điểm chẩn đoán hình ảnh thần kinh – Ở các thể khởi phát sớm, tín hiệu chất trắng não trên MRI thay đổi từ cường độ cao sang cường độ thấp trên chuỗi xung T1 và T2-FLAIR khi chất trắng dần “biến mất” theo thời gian và bị thay thế dần bởi dịch não tủy (CSF) (hình 1, hình 3 và hình 6).

Những thay đổi này ít rõ rệt hơn ở thể thơ ấu muộn/thiếu niên và thể người trưởng thành. Tuổi khởi phát càng trẻ thì mức độ thoái hóa chất trắng dạng nang càng tăng, trong khi tuổi khởi phát muộn hơn lại tương ứng với tình trạng teo chất trắng và tăng sinh tế bào glia nhiều hơn (hình 1). (Xem thêm mục ‘Hình ảnh MRI não’ ở dưới.)

Đánh giá và chẩn đoán – Nghi ngờ VWM ở những bệnh nhân có các dấu hiệu lâm sàng gợi ý, hình ảnh MRI não phù hợp và/hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh.

Chẩn đoán cần được xác nhận bằng xét nghiệm di truyền, phát hiện các biến thể gây bệnh biallelic (đồng hợp tử hoặc dị hợp tử kép) tại một trong năm gen gây bệnh (EIF2B1, EIF2B2, EIF2B3, EIF2B4 và EIF2B5). (Xem thêm mục ‘Đánh giá và chẩn đoán’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt – Cần xem xét các rối loạn mắc phải và di truyền khởi phát ở nhũ nhi và trẻ em có biểu hiện suy giảm thần kinh tiến triển và bất thường chất trắng trong chẩn đoán phân biệt với VWM, bao gồm: xơ cứng rải rác, viêm não tủy cấp tính lan tỏa, viêm não, các bệnh lý ty thể, bệnh Alexander, bệnh não trắng phì đại kèm nang dưới vỏ, các rối loạn liên quan đến gen AARS2 và các bệnh leukodystrophy khác. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Điều trị – Hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu hoặc điều trị dứt điểm cho VWM. Điều trị hỗ trợ là phương pháp chủ đạo. Khuyến cáo thực hiện các biện pháp phòng tránh hoặc giảm thiểu rủi ro từ các yếu tố có thể kích hoạt đợt suy giảm chức năng (ví dụ: chấn thương sọ não, nhiễm trùng và sốt). (Xem thêm mục ‘Điều trị’ ở dưới.)

Tiên lượng – Tiến triển lâm sàng thay đổi tùy theo tuổi khởi phát. Bệnh nhân khởi phát càng sớm thì diễn tiến bệnh càng nặng và tốc độ suy giảm chức năng càng nhanh (hình 2).