Trầm cảm chủ yếu đơn cực trong thai kỳ: Dịch tễ học, đặc điểm lâm sàng, đánh giá và chẩn đoán

TÓM TẮT

• Tỷ lệ lưu hành – Các khảo sát trên dân số chung ở các nước thu nhập cao ước tính tỷ lệ trầm cảm chủ yếu đơn cực ở phụ nữ mang thai là từ 7% đến 9%. Ở các nước thu nhập thấp và trung bình, tỷ lệ này dao động từ 16% đến 19%. Trong môi trường lâm sàng, tỷ lệ trầm cảm tiền sản là khoảng 3% đến 6%. (Xem ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

• Yếu tố nguy cơ – Yếu tố nguy cơ chính dẫn đến trầm cảm chủ yếu tiền sản là tiền sử trầm cảm trong giai đoạn chu sinh hoặc ngoài giai đoạn chu sinh. Các yếu tố nguy cơ khác bao gồm tình trạng lo âu hiện tại, mang thai ngoài ý muốn, căng thẳng trong cuộc sống, bạo lực từ bạn tình và tiền sử bị lạm dụng thể chất và/hoặc tình dục, hỗ trợ xã hội kém và các bệnh lý nội khoa mãn tính. (Xem ‘Yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)

• Cơ chế bệnh sinh – Mặc dù cơ chế bệnh sinh của trầm cảm trong thai kỳ hiện chưa rõ, nhưng trầm cảm tiền sản có thể là hệ quả của các yếu tố sinh học (ví dụ: di truyền và thay đổi nội tiết tố), cũng như các yếu tố tâm lý và xã hội. (Xem ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)

• Đặc điểm lâm sàng – Các đặc điểm lâm sàng và diễn tiến bệnh ở phụ nữ mang thai mắc trầm cảm chủ yếu đơn cực nhìn chung tương tự như các đặc điểm và diễn tiến quan sát được ở người trưởng thành mắc trầm cảm chủ yếu trong quần thể chung. Tuy nhiên, tỷ lệ tự sát ở các bà mẹ tương lai có vẻ thấp hơn so với tỷ lệ vốn đã thấp trong quần thể phụ nữ nói chung. Phụ nữ mắc trầm cảm chủ yếu tiền sản thường có các bệnh lý tâm thần đồng mắc, chẳng hạn như rối loạn lo âu; tỷ lệ đồng mắc này tương đương giữa phụ nữ mang thai và không mang thai khi mắc trầm cảm. Các giai đoạn trầm cảm chủ yếu tiền sản có thể khởi phát trước khi mang thai và kéo dài sau khi sinh. Ngoài ra, những phụ nữ hồi phục sau trầm cảm tiền sản có nguy cơ cao gặp phải một giai đoạn trầm cảm khác sau thai kỳ. (Xem ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

• Sàng lọc – Chúng tôi đề nghị sàng lọc trầm cảm cho tất cả phụ nữ mang thai khi có sẵn các dịch vụ đảm bảo chẩn đoán, điều trị và theo dõi thích hợp (Khuyến cáo 2C). Chúng tôi thường sử dụng Thang đánh giá trầm cảm sau sinh Edinburgh tự báo cáo (hình 1A-B). (Xem ‘Sàng lọc’ ở dưới.)

• Khi nào nghi ngờ rối loạn – Sự hiện diện của trầm cảm chủ yếu trong thai kỳ được gợi ý qua các dấu hiệu như lo âu quá mức về thai nhi, lòng tự trọng thấp, mất khoái cảm (ví dụ: không quan tâm đến thai kỳ), đáp ứng kém với sự hỗ trợ và trấn an, không tuân thủ chăm sóc tiền sản, rối loạn sử dụng chất, tăng cân kém và có ý tưởng tự sát. (Xem ‘Khi nào nghi ngờ rối loạn’ ở dưới.)

• Đánh giá ban đầu – Đánh giá lâm sàng ban đầu cho bệnh nhân nghi ngờ mắc trầm cảm chủ yếu đơn cực bao gồm khai thác tiền sử tâm thần, khám trạng thái tâm thần, tiền sử nội khoa, khám thực thể và thực hiện một bộ xét nghiệm cơ bản. Để chẩn đoán trầm cảm chủ yếu, chúng tôi đề nghị tập trung đánh giá năm triệu chứng về khí sắc và nhận thức: khí sắc trầm uất, mất khoái cảm, cảm giác vô dụng hoặc tội lỗi quá mức, suy giảm khả năng tập trung và ra quyết định, cùng với ý tưởng và hành vi tự sát. (Xem ‘Đánh giá ban đầu’ ở dưới.)

• Chẩn đoán – Các tiêu chuẩn chẩn đoán trầm cảm chủ yếu đơn cực trong thai kỳ tương tự như các tiêu chuẩn áp dụng cho quần thể chung (bảng 2). (Xem “Tiếp cận bệnh nhân trưởng thành nghi ngờ trầm cảm”.)

• Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt của trầm cảm chủ yếu đơn cực tiền sản bao gồm trầm cảm chủ yếu lưỡng cực tiền sản (bảng 5). (Xem ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới và “Tiếp cận bệnh nhân trưởng thành nghi ngờ trầm cảm”.)

• Kết cục bất lợi – Trầm cảm tiền sản có liên quan đến các kết cục thai kỳ bất lợi và kết cục bất lợi ở con cái. (Xem “Trầm cảm tiền sản: Kết cục thai kỳ và sơ sinh”, “Trầm cảm tiền sản: Nguy cơ phát triển bất thường ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ” và “Trầm cảm tiền sản: Nguy cơ suy giảm nhận thức và bệnh lý tâm thần ở con cái”.)

• Trầm cảm ở người cha – Trầm cảm tiền sản thường gặp ở những người sắp làm cha, nhưng nguy cơ trầm cảm ở nam giới có bạn đời mang thai tương đương với nam giới không có bạn đời mang thai. (Xem ‘Trầm cảm ở người cha’ ở dưới.)