Tổn thương sụn chêm khớp gối

TÓM TẮT

Cơ chế và biểu hiện – Cơ chế phổ biến nhất gây rách sụn chêm là động tác xoay gối khi bàn chân đang cố định trên mặt đất. Ở người cao tuổi, rách sụn chêm do thoái hóa có thể xảy ra dù chấn thương rất nhẹ hoặc không có chấn thương. (Xem thêm mục ‘Cơ chế và biểu hiện’ ở dưới.)

Mức độ đau tại thời điểm chấn thương thay đổi tùy trường hợp; đa số bệnh nhân vẫn có thể đi lại được sau một vết rách nhỏ. Sưng nề có thể xuất hiện trong vòng 24 giờ tiếp theo. Cơn đau tăng lên khi thực hiện các động tác xoay hoặc xoay trục. Rách sụn chêm mức độ nặng thường đi kèm với đau nhiều hơn và hạn chế vận động gối sớm. Bệnh nhân rách sụn chêm không được điều trị có thể nhập viện sau chấn thương nhiều tuần với các triệu chứng như tiếng lục cục, kẹt khớp, khóa khớp, cảm giác “khuỵu gối” hoặc khớp gối không vận động bình thường. Tổn thương sụn khớp và các bất thường cấu trúc khác cũng có biểu hiện tương tự. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Triệu chứng và dấu hiệu rách sụn chêm thường mơ hồ và không đặc hiệu; vị trí đau có thể không khu trú rõ ràng. Thông thường, chẩn đoán sơ bộ được đưa ra dựa trên bệnh sử và thăm khám lâm sàng. Rách một phần, rách ngang và rách sừng trước (hình 4) có thể không gây ra các dấu hiệu bất thường do kích thước và vị trí. Những tổn thương này không ảnh hưởng đến cơ chế vận động bình thường của khớp gối, nên ít có khả năng gây suy giảm chức năng hoặc gây khóa khớp cơ học. (Xem thêm mục ‘Tổng quan’ ở dưới.)

Thăm khám lâm sàng – Bệnh nhân nghi ngờ tổn thương sụn chêm cần được thăm khám các dấu hiệu sau:

• Ấn đau khe khớp
• Không thể ngồi xổm hoặc quỳ
• Mất vận động thụ động trơn tru của khớp gối; không thể duỗi gối hoàn toàn
• Cảm nhận được hiện tượng kẹt khớp tại khe khớp (ví dụ: nghiệm pháp McMurray)
• Xuất hiện đau khi thực hiện các nghiệm pháp đặc hiệu (ví dụ: nghiệm pháp Thessaly)
• Tràn dịch khớp

Khi có nhiều dấu hiệu dương tính, chẩn đoán rách sụn chêm được củng cố. (Xem thêm mục ‘Khám thực thể’ ở dưới.)

Chẩn đoán hình ảnh và nội soi khớp – Quy tắc Ottawa cho khớp gối cung cấp hướng dẫn hữu ích để xác định xem có cần chụp X-quang hay không. Chẩn đoán có thể được xác nhận bằng chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc nội soi khớp. Quyết định chụp MRI tùy thuộc vào tuổi của bệnh nhân và liệu có cân nhắc phẫu thuật hay không. Nội soi khớp là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán (hình 1). MRI và nội soi khớp thường không cần thiết đối với những bệnh nhân vốn đã có thoái hóa khớp gối tại vị trí tổn thương. (Xem thêm “Tiếp cận người trưởng thành bị đau khớp gối có khả năng do nguyên nhân cơ xương khớp”, phần ‘Quy tắc khớp gối Ottawa (OKR)’, mục ‘Chẩn đoán hình ảnh’ và mục Chẩn đoán ở dưới.)

Điều trị – Việc quản lý rách sụn chêm phụ thuộc vào loại rách, sự hiện diện của các triệu chứng cơ học đáng kể (ví dụ: khóa khớp), tình trạng tràn dịch khớp kéo dài, tuổi tác, mức độ hoạt động, cũng như sự hiện diện của thoái hóa khớp hoặc các tổn thương cấu trúc khớp gối khác. (Xem thêm mục Điều trị ở dưới.)

Các vết rách dọc hoặc rách trong chất sụn nhỏ, ít gây triệu chứng và không ảnh hưởng đến chức năng chung của khớp gối có thể được điều trị bảo tồn. Nhiều lâm sàng viên cố gắng áp dụng hết các phương pháp điều trị bảo tồn trước khi chuyển bệnh nhân sang phẫu thuật. Các yếu tố liên quan đến sự thành công hay thất bại của điều trị bảo tồn được mô tả chi tiết trong văn bản. (Xem thêm mục Tiếp cận điều trị và chuyển tuyến chấn thương chỉnh hình ở dưới.)

Cần chuyển chuyên khoa chấn thương chỉnh hình đối với các trường hợp rách sụn chêm đi kèm tràn dịch kéo dài hoặc các triệu chứng gây tàn phế, cũng như những vết rách lớn, phức tạp hoặc rách dọc tiếp xúc với sụn khớp.

Tổn thương sụn chêm thoái hóa mạn tính thường gặp ở người cao tuổi và đa số được điều trị bảo tồn. (Xem thêm mục Tổn thương sụn chêm thoái hóa mãn tính ở dưới.)