Sự phát triển và sinh lý nhau thai

TÓM TẮT

Chức năng của nhau thai – Nhau thai gắn kết thai nhi với thành tử cung, đóng vai trò là hàng rào miễn dịch nhằm ngăn chặn sự đào thải thai nhi (vốn là một bán đồng loài – semi-allogeneic) và điều phối quá trình chuyển hóa của người mẹ để cung cấp dưỡng chất hỗ trợ sự tăng trưởng và phát triển của thai nhi. Đây là cơ quan trao đổi oxy, chất dinh dưỡng, kháng thể và các sản phẩm chuyển hóa giữa mẹ và thai. Những khác biệt tùy theo giới tính thai nhi có thể gây ảnh hưởng đến chức năng nhau thai và kết cục thai kỳ. (Xem thêm mục ‘Giới thiệu’ và ‘Vai trò của sự lưỡng hình giới tính’ ở dưới.)

Sự phát triển tế bào sớm – Tế bào tiền thân của tế bào nuôi gai (villous trophoblast) tăng sinh trong suốt thai kỳ, biệt hóa theo hai con đường để tạo thành tế bào nuôi ngoại gai (extravillous trophoblast – EVT) xâm lấn hoặc tế bào nuôi hợp bào (syncytiotrophoblast). Các EVT xâm lấn vào màng rụng được gọi là EVT kẽ (interstitial EVT), trong khi EVT xâm lấn và tái cấu trúc các động mạch xoắn được gọi là EVT nội mạch (endovascular EVT). Tế bào nuôi hợp bào là lớp biểu mô chuyên biệt bao phủ cây gai nhau, đảm nhiệm nhiều chức năng như vận chuyển khí, dưỡng chất, chất thải và tổng hợp các hormone peptide và steroid giúp điều hòa hệ thống của nhau thai, thai nhi và người mẹ. (Xem thêm mục ‘Phát triển sớm’ ở dưới.)

Sự phát triển mạch máu – Hệ mạch máu nhau thai được minh họa trong hình (hình 1). Quá trình hình thành nhau thai khiếm khuyết và tái cấu trúc mạch máu không phù hợp là căn nguyên của nhiều bệnh lý sản khoa bất lợi, chẳng hạn như tiền sản giật, hạn chế tăng trưởng thai nhi và nhau cài. (Xem thêm mục ‘Phát triển mạch máu’ ở dưới.)

Nhau thai không có sự chi phối của thần kinh; do đó, phản ứng mạch máu được điều hòa bởi các yếu tố thể dịch, tự tiết và cận tiết. (Xem thêm mục ‘Phản ứng mạch máu’ ở dưới.)

Chức năng nội tiết và chuyển hóa – Nhau thai có hoạt động chuyển hóa cực kỳ mạnh mẽ, tiêu thụ khoảng một nửa lượng oxy và glucose cung cấp cho tử cung trong thời kỳ mang thai. Những thay đổi trong chuyển hóa nhau thai có thể ảnh hưởng đến khả năng cung cấp cơ chất cho thai nhi. (Xem thêm mục ‘Chức năng chuyển hóa’ ở dưới.)

Nhau thai sản xuất các hormone peptide (human chorionic gonadotropin, human chorionic somatomammotropin, cytokine, hormone tăng trưởng, yếu tố tăng trưởng giống insulin, hormone giải phóng corticotropin, yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu, yếu tố tăng trưởng nhau thai) và các hormone steroid (estrogen, progesterone và glucocorticoid). (Xem thêm mục ‘Chức năng nội tiết’ ở dưới.)

Cơ chế vận chuyển qua nhau thai – Có nhiều cơ chế thực hiện quá trình vận chuyển qua nhau thai, bao gồm kéo theo dung môi (solvent drag), khuếch tán đơn giản, vận chuyển xuyên bào, và thực bào/xuất bào (endocytosis/exocytosis). (Xem thêm mục ‘Vận chuyển qua nhau thai’ ở dưới.)